Шагаа дээрге эрги чылды удээринин болгаш чаа чылды уткуурунун улуг байырлалы болур

Шагаа дээрге эрги чылды удээринин болгаш чаа чылды уткуурунун улуг байырлалы болур. Ук байырлалды Топ Азиянын бугу чоннары эрттирер. Бо байырлал 12 чыл эргилдедиг календарьга чагырткан.
Шагаа – чыл эргилдезинин байырлалы. Тывалар Шагаа байырлалын кончуг чугула коор, баш бурунгаар кедергей белеткенир. Кустен эгелеп, шагаа чемин тускайлап салып эгелээр. Шагаага догерер малды баш бурунгаар демдектей коруп алыр. Бичии уругларга улээр чаагай чокпекти, курут болгаш ааржыны тускайлап шыгжаар. Ынчангаш Шагаа чеми колдуунда белен болур.
Шагаа байырлалы бир ай уламчылаар турган. Шагаа уезинде кижилер ойнап-хоглээр, ылангыя аныяктар аразында моорейлежир, кожамыкка чижир, чунгулаар, кажыктаар, тевектээр, аалдар кезип «бардамнаар».
Шагаа хунунде март 1 де "Танды кожуунун ог булеге болгаш уругларга ачы буян чедирер топтун" хонар салбырнын уруглары дараазында моорейлерге идекпейлиг киришеннер:
-Ыдык шагаа байырлалы
-Хактаныыры
-Дагдан чунгулаары
- Тыва Хуреш
- Тевек
- Аът шалбадаары
- "Кырган -авам чагыглары"