Салым- чаяаннныг аныяк шүлүкчү

Салым- чаяаннныг аныяк шүлүкчү

«Таңды –Уулу» чечен чогаал каттыжыышкынының эң-не аныяк шүлүк чогаадырынга соруулгалдыг, Таңды кожууннуң Арыг-Бажы суурдан Аракчаа Алик бир чылдың иштинде 30 ажыг шүлүктерни бижээн. Ооң онзагай бир шүлүү Чеди-Хаан бооп турар. Чеди-Хааан сылдысты чурааш, сылдыстарның дужунга 12 чылдар аттарының аң-меңин чуруп көргүскен. Алик кежээлерде бажыңындан үнүп келгеш Чеди-Хааан сылдысче көрүп оргаш, шүлүүн чогааткан чадавас. Шүлүк бижиир кижи ындыг болгай, бирле черге чорааш, удуп-даа чыткаш, бодалынга көстүп келген чувени чогаадып бижий шааптар. Алик база ындыг кижи болган-дыр. Аныяк өскеннерге боттарының чылдары-биле Чеди-Хаан сылдыстың туружунуң аайы-биле кежээлерде, дүнелерде чүдүп чорзун дээш көргүскени онза солун бооп турар. Оон ыңай кандыг бурганга чүдүүрүн база көргүскен. Аът чылдан эгелеп чуруп шыйыптарга хымыш дүрзүзү үнүп келир болгай. Бодум база аът чылдыг мен, кежээлерде, дүнелерде Чеди-Хаан сылдыс аңгы-аңгы чүктерге дээрге үнүп келген турда, сылдыстың аът талазынче көрүп алгаш чүдуп чоруур-дыр мен. Мен бодаарымгы школаларга ажык кичээл үезинде суг Аликтиң шүлүүн номчувушаан, Чеди-Хаан сылдыстың чылдар аайы-биле туружун көргүскеш, өөреникчиге төрүттүнген чылын тыва календарь аайы-биле айтыргаш көргүзер болза, солун-даа боор чадавас.

Чеди-Хаан

Кежээ дүне айдың дээрде,

Көвей сылдыс аразында.

Аңгыланып көскү чыраан,

Аккыр кылаң Чеди-Хаанным!

********

Чалыы назын ынакшааннар,

Каткы—хөглүг хөөрежип—ле

Карактары оду чыраан,

Чарашсыннар Чеди-Хааннар!

********

Каптагайның дүндүүн ээлээн,

Караңгының дүмбейинде.

Черде биске камгалал бооп,

Чайынналган Чеди-Хааннар!

********

Чеди чыраан сылдыстарда,

Кижилерниң хууда чүдүүр,

Чылын салган сылдызы бар,

Чараш аттыг Чеди-Хааннар!

********

Чүдүлгелиг сылдыстарда,

Бешки турар саннап көөрге.

Чүдүп чоруур сылдызым боор

"Бурган башкы"Чеди-Хаанным!

********

Тудуштур—ла чуруптарга,

Хуулгаазынныг хээ болуп

Хымыш, дүрзү үннүп келир,

Тускай хээлиг Чеди-Хаанным!

1. Күске чылдыгларның бурганны, САНЧАА—НАМДАК.

2. Чер—Хаван, Инек чылдыгларның, ШҮГДҮРЖАП.

3. Ыът, Пар чылдыгларның ДАНЗЫЖАП.

4. Дагаа, Тоолай чылдыгларның ХАРБААЖЫК.

5. Улу, Мечи чылдыгларның БУРГАН БАШКЫ

6. Хой, Чылан чылдыгларның САНЧЫ-ОШ-СҮРҮҢ.

7. Аът чылдыгларның ОДУРЧУ БУРГАН.