Өскүзүнден өлбес

Өскүзүнден өлбес
Алим Оюннуң видеозун көргеш муңгаранчыг-даа, кээргенчиг-даа дыр. Чер-делегей кырында мөңге чүве бар эвес,бойдустуң чаяап кааны черле ындыг, ынчалза-даа кижиниң ада-иези дег эргим чүве бар эвес, аравыста чок-даа болза, бистер оларны сактып, кезээ мөнгеде сагыштарывыста артып калыр. Ындыг салым Алим Оюннуң видеозундан көстүп тур. Кижи ол видеону көргеш, оларны кээргеп, муңгараап-даа кээр-дир.
Алимниң ада-иези: Алексей (Опей-оол) Орловович биле Зоя Дамчат-ооловна Оюннар кончуг дээн аныяк чылдарында, бир кызы, ийи оглу, Кочетово ортумак школазынга 3-7 класстарга өөренип турда өске оранче чорупканнар.
-Алексей Орлович 1957 чылда Кочетово суурга төрүттүнген. Кочетово 8 чыл школазын дооскаш, чолаачы эртемин чедип алгаш «Коммунизмниң херели» совхозка чолаачылап чораан. Баштак, солун, кандыг-даа ажылда ырлап, хөөмейлеп, шүлүктеп оргаш кылыр.
Өөнүң ишти: Оюн Зоя Дамчат-ооловна- дээди эртемниг, Кызылдың күрүнениң башкы инститкудун дооскан. Кочетово ортумак школазынга эге класстар башкылап, завучулап чораан. Өскүзүнден өлбес деп бистиң өгбелеривис чиге сөглеп чорааннар болгай. Алексей Орлововичиниң кады төрээн дуңмазы Оюн Александр Орловович, өөнүң ишти Оюн Ольга Сиван-ооловна суглар акызының ажы- төлүн, боттарының үш оолдары биле катай азырап, шупту алды ажы-төлдерин эртем-билигге чедирип, амыдыралдың шын оруунче айтып бергеш, өглеп-баштап каан буянныг ада-иелер.
1.Оюн Алим Алексеевич- 1979 чылдын апрель 27-де Таңды кожууннуң Кочетово суурунга төрүттүнген. 1996 чылда Кочетово ортумак школаны дооскаш, Кызылдын автодорожный техникумунче сургуулдап киргеш 1999 чылда дооскаш, улаштыр-ла Кызылдың башкы колледжиниң күш-культура башкызы деп мергежилди 2002 чылда дооскан.
2019 чылда Тываның күрүне университединиң Көдээ ажыл-агый факультединиң технолог специальнозунче өөренип киргеш, 2021 чылда чедиишкинниг дооскан. Амгы үеде хуу сайгарлыкчы, өскен- төрээн суурунда мал-маган кыштаглыг, ыраажы-башкарыкчы, Таңды кожууннуң алдарлыг артизи деп аттын эдилекчизи. Кырган-ачалары: Оюн Идам, Орлов Оюн сугларның соон салгап, хөй чылгы, бода-мал азырап турар.
Алим Оюн ырлаар, шүлүк, ыры чогаадыр. Видеода ыры ава-ачазынга шулуун, аялгазын боду чогааткан. Ам ТШО маадыр дуңмазынга чогааткан шүлүүн база бараалгаттым:
Акың сени манап орар
Дайын чорткан дуңмам сен хүнүң манап
Даринаны иштимде мен номчуп чор мен.
Дайзыннарның аткан огу дегбес болзун
Даңгаар эртен оттуп келгеш тейлеп чор мен.
******
Дуңмам сен чедип кээрин хүннүң манап
Дүне-хүндүс сеткил0чүрээм дүвүреп чор..
Дээди бурган сенден чүг-ле чаңгыс дилээм
Дуңмамны сен карактап чор, камгалап чор!
******
Хей-аъдың Таңдывыс дег бедик чорзун!
Сүлде-сүзүң хая-даш дег күштүг чорзун!
Хөй-ле кижи аразында сагышсырап
Сени манаан акың бар деп бодап чору!
Өөнүң ишти-Оюн Аурика Сергеевна ийи дээди эртемниг, амгы үеде хуу сайгарлыкчы. Оларның ажы-төлдери: Улуг оглу Аңгыр Волгоград хоорайда МВД академиязының курсантызы. Бичии оглу- Багыр 19 харлыг, ада-иезиниң дузалакчызы.
2.Оюн Николай Алексеевич, 1981чылдын июнь 30- де Чеди -Хөл кожууннуң Элегест суурга төрүттүнген. 1999 чылда Кочетово ортумак школызын өөренип дооскаш 1999-2000 чылда Кызылдың дугаары 1 профессионал училищениң тренер салбырын дооскан.
2002-2003 чылда Чеди-Хөл кожууннуң ПУ-9 парикмахер салбырын дооскан.
2003чылда Кочетово суурнуң клубунга методистеп ажылдап турган.
2005 чылда суурга кочегаристеп, сторожтап ажылдаан.
2006 чылдан Чечен Республикага керээ чарып, 2008 чылда Грузин Осетияның конфликтиг дайынынга киришкеш, Президентиниң хөрек медалы-биле шаңнаткан. РФ-ның Президендентизи Д. Медведевтиң «Өөрүп четтиргени» бижиин алган, " Служба на Кавказе","Доблесть" медальдарның эдилекчизи. 2009 чылда керээзи төнген.
2011 чылда Тываның күрүне университетдиниң көдээ ажыл-агый факультединиң Технолог специальнозун өөренип киргеш, 2016 чылда чедиишкиниг дооскан.
2015 чылдан 55 дугаар Даг адыгжы бригадазында ажылдап турар, тускайлаттынган шериг операциязында киржип, хүлээлгезин күүседип турар. Жуковтун хөрек медалы- биле шаңнаткан.
2007 чылда кады чурттаар эжи Оюн Азияна Владимировна дээди эртемниг, Арт Центр «Найысылалда» ажылдап турар. Николай, Азияна Оюннар 3 ажы-төлдүг:
-Улуг оглу Сүлдем Москваның финансовый университедин чедиишкинниг дооскаш, улаштыр Санкт-Петербургтуң Президентиниң Академиязында өөренип турар.
-Ортун кызы Аялзы Кызыл хоорайнын номер 11 школазында 11 класстың өөреникчизи.
-Хеймер кызы Оргаадай Кызылдын 11дугаар школазында 6 гы класстын өөреникчизи."
3.Ховалыг (Оюн) Октябрина Алексеевна- Дээди эртемниг, ТКУ-ниң дооскаш Хову-Аксы суурнуң ортмак школазында тыва дыл башкылап турар. Директорнуң кижизидилге ажылы талазы-биле оралакчызы, төрээн дыл болгаш чогаал башкызы.
1991-1996 - Кочетово суурнуң ортумак школазынга өөренип турган, ооң соонда, Хову-Аксы суурда чурттап, ажылдап турар угбаларының чанынга 1997-2001 чылдарда Хову-Аксы суурнуң ортумак школазын чедиишкинниг дооскан.
2001-2003 г. –Кызыл хоорайда 1 дугаар профессионал училищезин тергиин демдектер-биле дооскан.
2003-2008 г. – ТКУ-ниң дээди профессионал өөредилгениң күрүнениң өөредилге чериниң, филология факультединиң, мергежили – төрээн дыл болгаш чогаал башкызы мергежилин дооскан. Чеди-Хөл кожууннуң Сайлыг суурда муниципалдыг бюджет ниити өөредилге чери ортумак ниити өөредилге школазында 2008 чылдан эгелеп төрээн дыл болгаш чогаал башкызы болуп ажылдап чоруур. Ховалыг Леонид Олегович –өөнүң ээзи, дээди эртемниг, 2006 чылда ТКУ-диниң агроном эртемин чедип алган. Оларның уруу Онзагай – Читаның күрүнениң эмчи академиязының ниити медицина талазы-биле «Эмнээр херээниң» тускай мергежилиниң 2-ги курстуң сургуулу. Оглу Ай-Демир , МБНӨЧ «Хову-Аксының ОӨШ» 10 класста өөренип турар.
Оюн Александр Орлович
1960 чылда Кочетово суурга төрүттүнген. Чолаачы эртемниг, хүндүлүг дыштанылгада. Тыва, хакас хүрештерге кожууннуң болгаш республиканың чемпиону. «Танды кожууннуң көдээ ажыл-агыйының хүндүлүг ажылдакчызы». Хуу ажыл-агыйлыг, хөй инектер тудуп азырап орар. Өөнүң ишти Оюн Ольга Сиван-ооловна- ортумак тускай бухгалтер эртемниг, бүгү назынында «Комунизмниң херели» совхозка бухгалтырлааш, пенсияче үнзе-даа суму чагыргазында шериг бүрүткелинде ажылдап турар. Чедип алган чедиишкиннери болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш Кочетово суурнуң чагыргазының кол бухгалтери Ольга Сиван-ооловна Оюнга Тыва Республиканың Чазааның Даргазының 2009 чылдың № 183 Джаалы-биле Хүндүлел бижиин тывыскан. Оларның акызы, чеңгезиниң азырап өстүрүп каан ажы-төлү:Александр, Ольга Оюннар үш оолдарын эртем-билигге чедирип өглеп баштап кааннар.
1.Улуг оглу Далай өөнүң ишти Наталья Артуровна, хууда сайгаракчылар, 4 ажы-төлдүг: улуг оглу Каң-Демир Кызыл хоорайнның транспортный техникумунда өөренип турар, артканнары школачы и садик назылыг.
Ортун оглу Далас ИПК (бот-тускайлаң пенсия коэффициентизи), Кызыл хоорайда мебель мастерскаязынын начальниги, ТывКУ, экономический факультет дооскан, өөнүң ишт Анжела Александровна база Тыв.КУ-нуң физика- математика салбырын дооскан, Кызыл хоорайның судунуң специализи.
Ажы-төлү-3; улуг оглу Оюн Анзат Кызылдың Президентиниң кадет училищезизин дооскан, бо үеде ТывКУ-нуң төөгү факультединде өөренип турар; 1 уруу өөреникчи, бичиизи садиктеп турар. Уруглары шахмат ойнаарынга дыка сундулуг. Оглу Анзат, уруу Амелия шахматка хоорайның болгаш республиканың тиилекчилери. Оларның тренер-башкызы мээң эжим болур Тюлюш Сергей.
3.Хеймер оглу Дидим-оол ТШО –да
Алексей Орловович биле Зоя Дамчат-ооловна Оюннарның ажы-төлдери чеже-даа школачы чылдарында ада-иезин чидирзе-даа, ачазының кады төрээн дуңмазы, кенни сугларның дузазы-биле, бергелерге дүжүп бербейн, шуптулары дээди эртемни чедип , амыдырап чурттап, ажылдап, ажы-төлдерин төлептиг кылдыр өстүрүп, эртем-билигге чедирип чоруурлар. Эр хейлер!
Материалдарны «Өгбелерим чурту-төрел аймактың салгалдары деп номдан ушта бижээн
Сергей Оюн.