Таңды кожуунда баштайгы «ТР-ның Улустуң башкызы»

Таңды кожуунда баштайгы «ТР-ның Улустуң башкызы»
Тыва Республиканың Танды кожутургустунганындан бээр бо чылын 110 чылын болган оюн демдеглээр. Ол школаның төөгүзүн кысказы-биле бижээн мен. Бодум черле бо кожуун чурттуг, Бай-Хаак ортумак школазынга база өөренип чораан болгаш, ук школага өөренип чорааннарны, башкыларны таныыр, билир мен. Школаның интернадынга чурттап-даа турдум. Школа дыка хөй алдарлыг кижилерге улуг эртемче эге орукту ажыдып, оларны быжыг билиг- биле чепсеглеп, амыдыралдың делгем оруунче үдеп каан. Оларның аразында төрээн школазынга төөгүнү арттырып каан Ефросинья Бичендеевна Ондарның дугайында бижикседим.
Е.Б.Ондар-биле кады1971 чылда Бай-Хаак школазынга өөренип, интернатка чурттап турдувус.Ол менден бичии класска өөренип турган, чаптанчыг, борбак карактарлыг кижи болгай. Школазын 1975 чылда дооскан соонда, Кызылдың күрүнениң башкы институдунуң филология факультединиң тыва дыл болгаш төрээн чогаал салбырынче кирип алган. 1977 чылда ол-ла институттуң физика-математика салбырынга кирип алган мен.Чаңгыс школага өөренип, интернатка чурттап турган дуңмам Ефросиньяга база таваржып, чаңгыс черге өөренип, сургуулдарның чурттаар бажыңынга чурттап турдум. Ефросинья ынчан менден 2 курс улуг турган кижи. Кызылдың башкы институдунга профессионал мергежилди 1981 чылда чедип алгаш, ооң соонда Таңды кожууннуң Сосновка школазынга башкылап эгелээн. Е,Б.Ондар- салгал дамчаан башкы, ол мергежилди ачазындан шиңгээдип алган. Ачазы төөгү, төрээн дыл, литература башкызы чораан болгаш, уруунга номчулгага сонуургалды оттурган.1988 чылдан бо хүнге чедир Кызылдың №5 гимназиязында ажылдап чоруур. Ефросинья Бичендеевна 45 чыл ажыг башкылап келген. Уругларга быжыг билигни берип, башкы ажылынга улуг чедиишкиннерни чедип алган. Ол чедиишкиннери дээш Ефросинья Бичендеевнага дараазында аттарны тывыскан:
-Россияның ниити өөредилгезиниң алдарлыг ажылдакчызы;
-Тыва Республиканың өөредилгезиниң алдарлыг ажылдакчызы;
Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг 2023 чылдың декабрь 30-де Чаа чыл бүдүүзүнде Россияның болгаш Тываның күрүне шаңналдарын шылгараңгай чаңгыс чер-чурттугларынга тывыскан. Оларның аразында өзүп орар салгалдың кижизидилгезинге көскү үлүг-хуузун киирип, хөй чылдарда башкы ажылынга ак сеткилдиг күш-ажылы дээш,«Тыва Республиканың Улустуң башкызы» деп хүндүлүг атка төлептиг болган Ефросинья Бичендеевна Ондар бар.
Моон ап көөрге, Таңды кожууннуң төөгүзүнде «Тыва Республиканың Улустуң башкызы» деп төлептиг атты Бай-Хаак школазының доозукчузу Ефросинья Бичендеевна Ондар чедип алганы чазыг чок боор.

Чамдык материалдарны, чурукту Е.Б.Ондарның допчу намдарындан алган.
Сергей Оюн.