МУРЗУУНА Ооржак Сундуй оглу

МУРЗУУНА Ооржак Сундуй оглу
(1921 — 02. 02. 1944 чч.)
Тыва гвардейчи эки турачы.
Төөгүлүг солун чурукту контактыдан тып алдым. Сонуургап турарым болза ада-иезиниң маадырлыг чоруун кайгап, сонуургап 18 ажы-төлүн өстүруп, өглеп баштап каан буянныг чоруун бижикседим.
Мурзууна Ооржак Сундуй оглу 1921 чылда Сүт-Хөл кожууннуң Ишкин суурнуң девискээри Самдар-Дытка мал, чер ажыл-агыйлыг Сундуй Ооржактың өг-бүезинден төрүттүнген. Олар 18 ажы-төлдүг турганнар. Мурзууна Ооржак өг-бүлеге сес дугаар төл болган. .
Сүт-Хөл кожууннуң Алдыы-Ишкин сумузундан 1941 чылдың август айда шериг албанынга келдирткен. 1942 чылда Тываның революстуг партиязынче кирген. Ол гвардияның анаа дайынчызы турган. Ровно хоорай дээш тулчуушкунга киришкен. Ийиги взводтан он үшкү гвардейжилер -биле кады 1944 чылдың февраль 2-де чигир заводу дээш тулчуушкунга маадырлыы-биле өлген. Ону Украина ССР-ниң Ровно хоорайга ажаап каан
.Хөөкүй ада-ие маадыр ортун оглун өске чурттка чидирип алганнары ол.
Мээң бодап турарым болза:
- Мурзууна Ооржактың ада-иези 19-20 чүс чылдар Тывага кончуг берге байдал турган болгай. Тыва Республика, тыва араттар 157 чылданың иштинде маньчжурларның дарлалының адаанга 1911 -12 чылдарның иштинде турган;
-1918-1921 чылдарның иштинде Тывага Хамаатты дайыны;
-ССРЭ-ге Ада -чурттуң дайыны;
-1930 ажыг чылдарда 1953 чылда Сталинниң өлүмүнден бээр ийи чыл эрткенде, репрессиялар доозулган.
Шак мындыг берге чылдарда бөдүүн арат Сундуй Ооржактың өөнүң ишти 18 чаштарны божуп өстүрүп кааны дээрге, маадыр ие-деп бодаар мен.Тыва херээжен өгбелеривис дыка хөй ажы-төлдерлиг чораанарын бадыткап турары бо. Амгы үеде деңнеп көөрге, ол чылдар берге байдалда турган болгай. Эмчи, эмнелге черлери, садыг аймаа бо үелерде ышкаш хөй турган эвес. Чайы, изиг, кыжы дыка соок. Бажыңнарга чурттап чораан эвес, кидис өглерлиг. Ынчалза-даа мындыг бергелерге алыспайн, ажы-төлдери төрүттүнүп келирге-ле кадыг бергеге өөредип, кадык-шыырак, бойдузувустуң үнүш, эм оъттарын, кат-чимизин, балык, аң-меңин дээш оон-даа өскезин ажыглап, мал-маганын азырап, олардан эът, сүт, хойтпак дээш оон-даа чемнерни кылып, арыг тыва чемнери-биле азырап өстүргеннер деп бодаар-дыр мен.Шак мындыг байдал тываларның арыг аъш-чеминден хамааржыры чугула боор. Амгы, эки үеде хөй ажы-төлдуг улустар бар-даа болза 18-тен өрү чок бооп турары чүү-деп боодаар силер?

Сергей Оюн.