Ээрбек суурнуң шүлүкчүзү

Ээрбек суурнуң шүлүкчүзү
2026 чылдың май айның 18-те Ээрбек суурга ном байырлалынга чорумда, ол суурнуң хоочун үндезин чурттакчызы, совет-партия албаннарынга ажылдап чораан, күш-ажылдың хоочуну, Ээрбек суурнуң Хүндүлүг чурттакчызы назы хары 80-ни ашкан өгбевис Дондуп Бичен Даржааевна «Чоргааралым- эр кижи» деп бичии шүлүк чыындызы номун белекке меңээ берди. Эр хиндиктиг кижиниң овур- хевирин, кылган-туткан ажылын, хей-адын өрү көдүрүп бедиткен, аңаа чалгынналдырып чоруур күштү берген, өг-бүлениң камгалакчызы, даяңгыыжы болур езулуг-ла өөнүң ээзинге узун назылааш, эр кижилерни кончуг эки билири-даа чөп. Улуг өгбемниң чер- чуртунга, чонунга ынаан билиримден аңгыда, шүлүк чогаадырын кайын билир ийик мен. Кажан шүлүктериниң чыындызын меңээ белекке бээрге, номчуп танышкаш, билгеним ол. Алыс боду үргүлчү шүлүктер чогаадып бижиир болгаш ындыг боор, кол-ла чепсек демир-үжүк деп хүндүлеп чорууру онзагай-дыр. Бичен Даржааевна чеже-даа хар-назыны улгады берген болза, чиик-сергек, оожум-топтуг, үнген-кирген көвей чоннуг, уран-шевер, холу чемзиг ава. Ооң чогааткан шүлүктери, чогаалдары «Шын», «Сылдысчыгаш», Кызыл кожууннуң солуннарынга хөйү-биле парлаттынган. Чамдык шүлүктерин бажыңында кыдыраажында бижип каан, шыгжаттынып чыдар. «Таңды-Уула» чечен чогаал каттыжыышкыны Бичен Даржааевнаның шүлүктериниң чыындызын чырыкче үндуреринге дузалажыр дугайында чугааны автор- биле кылган.
2026 чылда чогааткан шүлүктерин ол-ла хевээр ушта бижээш, номчукчуларга сонуургадыр-дыр мен.
Чоргааралым- эр кижи
Тываның езулуг эр кижилеринге тураскааттым!
Алдын-мөңгүн адаавыста черде эвес,
Алдын-мөңгүн чанывыста, кыйыывыста.
Кыйыывыста кымнар дизе,
Ачам, ирем, акым, дуңмам,оолдарым,
Ада болган өөм ээзи-
Чоргааралым- эр кижи!
Ийи холуң алдын болгай,
Ишти-хөңнүң мөңгүн болгай,
Дайын-чаага, тайга-сынга
Часпас адар адыгжы сен.
Тайбың ишке чандыр баспас чолаачы сен.
Кадарчы-даа, тараажы-даа,
Каңнакчы-даа, тудугжу-даа,
Уран-шевер дарган-даа сен.
Каргыраалаар, хөөмейлээр
Кайгамчыктыг ыраажы сен.
Шылгап сургаар башкы-даа сен,
Эмнеп-домнаар эмчи-даа сен.
Салааларың тааланчыг аялганы ойнай бээрге,
Черге дүшпес мөгелер-даа девип үнер.
Чечен сөстүг чогаалчы-даа,
Чеди чүзүн малывыстың ээзи болган
Экер эрниң бирээзи сен.
Черим чуртум баштыңчызы
Чоргааралым- Эр кижи!

Тыва эрес оолга
Каттаңчыктыг кара тыва
Каттыраңнаан чаңныг-даа сен
Каргырааңны, сыгыдыңны
Каш янзы салыр-ла сен.
Тыва хевиң кедивиткеш
Игилиңге, бызаанчыңга
Илдик чокка ойнаар-ла сен.
Уянгылыг, кударанчыг аялгадан
Кадыг эрлер каттырып каар.
Чычыы тонуң кедивиткеш,
Чыраа-Бораң мунувуткаш,
Чындыр кара уругларга
Чындыңнадып чедер-даа сен.
Ой-ла тонуң кедивиткеш,
Ояланы мунувуткаш,
Ойзу-кыйзы халдыр-даа сен.
Ойнай сөглээр, сылдай сөглээр
Омак-сергек баштак-даа сен.
Алгы тонуң кедивиткеш,
Оък-бооңну чүктеп алгаш,
Арт-сын ажыр чоруптар сен.
Орай күзүн дыттан чазаан оңгачага
Чериң чемин үүжелеп шыгжап каар сен.
Элииң эъдин эгин ажыр,
Чүктеп алгаш, чанып кээр сен!

Төрээн чериң хомудалы
ТШО-ның дайынынга чок болган тыва оолдарга тураскааттым!
Эргилде чок үе турбас
Ээриили база турар
Политиктиг эриилдер
Аай-дедир эргилип тур.
Эвээш-биче тыва чоннуң
Эрес-дидим оолдары
Донецк, Луганск хосталга дээш
Амы-тынын бергеннер бар.
Кара дүне.Кара хааржак чүдүрүпкен.
Самолеттар ужуп кээрге
Саян даглар, тайга-сыннар
Ыы-сыылыг, үе-човуурлуг
Оолдарын уткуп алыр.
Төрел чону чыглып келгеш,
Маадырны үдежирлер
Маадырны үдеп тура ыглашпаңар!
Карак чажын бүдүү чодуп
Кара-көжээ тураалыңар.
Төрээн чери төлүн чоктап
Өжээн кылыы хайныгып тур.
Өштүг дайын көстүп келзе,
Тайга-сында чалбыышталып кыпкан оттуң
Ортузунче октапсымза.
Улуг-Хем-даа удувастаан
Карак чажын төккен ышкаш
Доштуг черни шулурткайнып куду бадып
Куурумчу дайзыннарны
Күштүг чалгыым, соок чалгыым куспактапса.
Улуг-Хемниң сайы кылдыр хуулдурайн!
Оттан кортпас, сугдан кортпас
Назын –халыын оолдарым
Хайыралдыг оолдарым.
Төрээн черим силерни мен
Довураам-биле шуглап алгаш,
Иең ышкаш эргеледип чассыдар мен.
Кээргенчиг оолдарым,
Кезээ шагда дириг силер!

Кадарчыга тураскааттым
Тывызыктыг тыва кижи кымыл дизе
Кыштаг черде малчын кижи.
Улуг уйгу , улуг - аяк ээзи эвес,
Олут орбас, чыдын чытпас,
Орлан эрес кадарчы-дыр.
Удаан ышкаш чыдар-даа сен
Ишти-дашты, шимээн-даашты
Бүдүү билип, бүдүү дыңнап,
Удуп-оттуп чыдар-даа сен.
Орай дүне чыткан хоюң хоя бээрг,
Оък-бооңну холга алгаш,
«Дыңнадым»-деп сагындырып,
Шимээн уунче дааштап каар сен.
Чеди-Хаан дээр сылдызывыс
Эжик бажы деңнежирге,
Даң-даа адар, чер-даа чырыыр.
Малчын аалдың ээлери
Сарыг шайын хайындыргаш, дээжизин
Черже өргүп, дээрже өргүп,
Чажыын чажып, чалбарыырлар.
Сериин оъттуг тайгаларга
Инек-малың чайлагладып алыр-ла сен
Изиг оъттуг күзеглерге
Одарладып семиртиир сен.
Кажаа сыңмас өшкү-хойлуг
Кадарчының бирээзи сен.
Челер маңнаар аъттар ээзи
Чылгычының бирээзи сен.
Аът эъди чиир болгаш,
Кышкы соокта доңмас-даа сен.
Серге эъди чиир болгаш,
Изиг халыын чайгы өйде
Изиргенмес чаңчылдыг сен.
Эдерешкен эргим эжиң
Энерелдиг ие болгай
Дөрде сынмас оолдарыңның, кыстарыңның
Чаяакчызы-адазы сен!
Ээрбек 2026 чыл, Дондуп Бичен Даржааевна
Ээрбек суурнуң ном-саң төвүнге 1967-1969 чылдыарга эргелекчилеп ажылдап чораан болгаш, шүлүктер чогаадып бижииринге сонуургалы оон эгелээн дээр болза чазыг чок-дыр.
Чурук 2. Ээрбек суурнуң ном-саң төвү. Дондуп Б.Д ортузунда.
Тываның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү, Таңды кожууннуң Улустуң депутады Сергей Оюн.



.