Ээрбек суурга байырлал

Ээрбек суурга байырлал
2026 чылдың апрель18-те Ээрбек суурнуң Көдээ культура бажыңынга Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы, Тыва Республиканың Улустуң артизи В.В.Мартый-оол,төрээн суурунуң чурттакчыларынга бодунуң концертин көргүзүп, чаңгыс чер чурттуглары-биле ужуражылга кежээзин эрттирген. Ээрбек суурнуң культура бажыңының ажылдакчылары келген аалчыларга чылыг чымчак сөстери-биле байырын чедиргеннер. Чалаткан аалчылар:
-А.В.Мартый-оол- 85 харлыг, Күш-ажылдың, совет, партия албаннарының хоочуну, Виктор Васильевичиниң кады төрээн акызы; кады төрээн акыларының уруглары, уйнуктары;
- Тыва Республиканың культуразының Алдарлыг ажылдакчызы, композитор К.М. Данзын;
-Тываның композиторлар болгаш жуналистер Эвилелиниң кежигүнү А.Б.Ооржак;
-Тыва Республиканың культуразының Алдарлыг ажылдакчызы, композитор, национал хөгжүм херекселдериниң бүдүрүкчүзү, хөөмейжи Ч.Д.Хертек –
Тыва чоннуң алдарлыг оглу Оюн Күрсединиң төрелдери:
-Тыва республиканың Алдарлыг башкызы, Оюн Данчайның уйнуу-М.П.Чагар-оол;
-Афган дайынының хоочуну В.С Оюн, өөнүнүң ишти, кады төрээн угбазы сугларны чыглып келген чонга башкарыкчы таныштырды.
Виктор Васильевичини сцена кырынче чалаптарга, бодунуң кыска төөгүзүн, 60 чылдар бурунгаар төрээн суурунуң клувунга ажылдап эгелээнин, сезен хар чоокшулааже чедир культурага, чонунга бараан болуп ырлап чоруурун чугаалады. Бо культура одааның ачызында Тыва Республиканың культуразының Алдарлыг ажылдыкчызы, Тыва Республиканың Улустуң артизи болганын база таныштырды. Улаштыр Виктор Васильевич композитор эштери Данзын Кертик-оолдуң, Дугул-оол Херековичиниң, Александр Бойдуевичиниң «Ээрбек» дугайында бижээн ырларын, композиторлар боттары баянга үдээрге, көрүкчүлерге ырлап күүсеткен. Төрээн чуртунуң дугайында ырлай бээрге, көрүкчүлер аажок сонуургап,өскен төрээн черинге ынакшылын үргүлчүлелдиг адыш часкаашкыннары- биле илереттилер.
85 харлыг Багай-оол Васильевич Мартый-оол база дуңмазының соондан чонунга ырларын бараалгаткан. Чеже-даа улуг назылаан-даа болза, ырлаары ам-да хевээр, тускай үннүг хоочун болду. Чон ооң ырлаарын аажок сонуургадылар.
Виктор Васильевич чонунга ырларын бараалгадып ырлаан соонда, «Оюн Күрседи-тыва чоннуң алдарлыг оглу» деп номун чаңгыс чер чурттугларынга «Таңды-Уула» чечен чогаал каттыжыышкынының мурнундан С.Т.Оюн таныштырган.
Ээрбек суур турбаанда-ла, ол чер шаанда оюннар кожууннуң Суг-Бажы (Кочетово) суурнуң 1944 чылга чедир девискээри турган. Оюн уктуг араттар мал ажыл - агыйлыг болгаш малдарын күзегледир, кыштагладыр, чазагладыр, чайлагладыр черлери Межегей, Элегест, Ээрбек девискээрлеринге азырап өстүрүп чорааннар. Тыва чоннуң алдарлыг араттары: Оюн Күрседи, Оюн Данчай база Тывада эң-не бай мал-маганныг, баштайгы тыва сайгарлыкчы, ТАР-ны тургузарынга база бир эң-не улуг үлүг-хуузун киирген, бейсе ноян Ажыкай Оюн сугларның мал-маганнарының одарладыр турлаа турган болгай. Күрседи Оюн кыска назынында байларга хораннадып чок кылдырткаш, аарып чыткаш, Ээрбек суурнуң чоогунга аалынга 1925 чылда чок болган.
Номну чырыкче парлап үндүреринге Ээрбек суурнуң чурттакчылары: Дондуп Б.Д, кады төрээн угбазы К.Д. Хүрең-оол - 80 харлыг, мал эмчизи чораан, С.К.Монгуш хоочун башкы, О.С.Ондар эмчи шугумунуң хоочуну, фельдшер, М.Б.Хертек, С. В.Хүрең-оол, А .А.Юрге «Малышок» аттыг уруглар садының ажылдакчызы база бөлүктүң аразында Монгуш С.К биле Ондар С.Д. чаңгысклассчылары: Монгуш Роза Кувановна - 12 харлыг, Лакпа Лариса Дагааевна - 12 харлыг, Амыртаа Олег Ананьинович - 13 харлыг, Араптан Маадыр-оол – 13 харлыг тургаш,1966 чылдың сентябрь айда Оюн Күрседини ажаан черинге барып чорааннар болгаш, ук черни меңээ көргүскеннер. Оларга өөрүп четтиргенимни илеретпес аргам чок. Тываның төөгүзүнде чок материалдарны номга парлаарынга дузалашканнары ол.
«Күрседи Оюн- Тыва чоннуң алдарлыг оглу» деп номну суурнуң база школаның ном саңнарынга белекке берген. Номда чедер-четпес материалдар бар, ынчалза-даа Тывада чаңгыс-ла парлаттынган ном болуп турар. Тыва чоннуң алдарлыг оглунуң чырык адын мөңгежиткени ол.
Ээрбек суурнуң чурттакчылары база шаанда ада-иелери Межегей, Элегест хемнерниң девискээрлеринге мал-маганын чайлагладып чурттап чораанын сактып чугаалаштылар. Чамдык төрелдери Кочетово суурга чурттап чораанын база чугааладылар.
Ээрбек суурнуң хүндүлүг чурттакчызы Бичен Даржааевна Виктор Васильевичиге база кады келген комозитор эштеринге чонунга солун концерт-
тиг келгенинге өөрүп четтиргенин илередип, кадактарны, суй-белектерин сунду. Виктор Васильевичиниң дуңмалары Бичен Даржааевнага база суй-белектерни, чечектерни сунуп, бо солун ужуражылганы организастап эрттиргенинге четтиргенин илереттилер.
Байырлалче чалааны дээш, чылыг чымчак сөстерни Мария Чагар-ооловна база Виктор Сыратович, өөнүң ишти, угбазы суглар база өөрүп четтиргенин илереттилер.
Шынап-ла, Бичен Даржааевна чеже-даа улуг назылыг болза, чонунга ынаан, хүндүткелин илередип, бо байырлалды белеткеп эрттирип, аныяк өскеннерге үлегер- чижээн көргүзүп турары ол. Хамык чыглып келген аалчыларны бодунуң бажыңынга Виктор Васильевичиниң дуңмалары- биле кады хүндүлеп чемгерген. Мооң-биле Бичен Даржааевнаның бажыңынга ийи удаа чаагай аъш-чеми-биле хүндүледип турарым ол. Мооң мурнунда Ээрбек суурга Күрседи Оюннуң дугайында номга материалдарын чыып чордумда, база хамык чонну ашкарып- чемгерген
«Таңды-Уула» чечен чогаал каттыжыышкынының мурнундан Бичен Даржааевнага Хүндүлүг бижикти, суй- белекти сунуп, улуу-биле четтиргенимни илереттим. Каң дег быжыг кадыкшылды, ам-даа узун назылаарын, чонунга бараан болуп чоруурун күзеп артым. Эр хей, угбай!
Виктор Васильевичиниң дуңмалары база акызынга байырлалын эрттиреринге улуг дузаны чедиргенин демдеглевес аргам чок. Ол ышкаш Көдээ күльтура бажыңының ажылдакчыларынга база эки белеткенип, ужуражылганы солун кылдыр эрттиргенинге четтиргенивисти илередир ор бис.
Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы, Тыва Республиканың Чргаалчылар эвилелиниң кежигүнү Сергей Оюн