Рекламный баннер 990x90px header-top
Рекламный баннер 990x90px header-bottom
Тываның Чазааның 2025 чылда кылып чоруткан ажылының отчеттуг хуралы
Тываның Чазааның 2025 чылда кылып чоруткан ажылының отчеттуг хуралы
ТР-ниң Чазак Даргазының 2025 чылда кылып чоруткан ажыл-чорудулгазын Таңды кожууннуң Кочетово суурнуң «Оюн Б.Д» аттыг көдээ культура бажыңынга ажылчын бөлүк апрель 3-түң хүнүнде эртирген түңнелдерин дыңнадывыс. Ниитизи-биле черле республиканың социал байдалында сайзырал чон эки деп көрүп турарын саналдап чугааладылар. Чүге дизе оруктар, бажың-балгат тудуглары, аңгы-аңгы губернатор төлевилелдериниң боттанылгазы дээш угланыышкын бүрүзүнде кылып чорудуп турар ажыл хөй-дүр. Ылаңгыя Тывавыстың төвү Кызыл хоорайда албан-биле чуртталга оран-саваларының, оруктар, социал объектилер тудуглар чоруптурары көвейи, улустарның карааңга көскү. Чазактың 2025 чылда кылып чоруткан ажылынга сумунуң чону «эки» деп үнелелди берген. Ам эрткен чылдың түңнел хуралынче эглип көрээлиңер.
ТР-ниң Чазак Даргазының 2024 чылда кылып чоруткан ажыл-чорудулгазының Кочетово суурга эртирген турган. Түңнел хуралды Чазактан төлээлеп келген даргаларга чон дилег киирген:
-Кол айтырыг, «Чоннуң чоон оруу». Ол дээрге онза айыылдыг Кочетово-Элегест-Аксының оруу;
-«Спорт зал» тудардугайында;
-Садик айтырыы. Суурда бичии чаштарның садигиниң ток шөйүндүлериниң онза айыылды;
-Эрги ферма.
Чоннуң чоон оруу
Кочетово-Элегес-Аксының оруунуң байдалын чолаачылар база Кызыл хоорайче албан херектерлиг улустар машиналарлыг аргыжып чорааш көрүп болур. Хөмүр сөөрткен улуг хөй машиналар, чиик машиналарлыг чолаачыларга онза айыылдыг салдарны чедирип турар. Улуг чүъктүг машиналарны чиик-даа, улуг машиналар-даа аргыжып эртерде соондан, мурнундан көзүлбес довурактар машиналарның аргыжарынга айыыл-халапты чедирип болур. Оон ыңай Элегест хем улуг чаъс, үер үезинде суур чоогунда хем кыдыында орукту чылдың-на чире шаап үреп турарындан, эрик 1-2 метр орукче кызырлып чоруп турар. Оруктарны эде кылгаш, асфальтылап бээр дугайында суурнуң чону дилегни Чазактан дилээн.
Бо айтырыгларга хамаарыштыр 2025.07.25-те №21-57847/2025 чоннуң киирген дилээн ТР-ның орук-транспорт комплекизиниң яамазының сайыды Чыргал-оол Ш.А адынга киирген. Чурттакчы чоннуң дилээн сайыт хүлээп алгаш, хемниң орукче чирлип үрелип бар чыдар черин калбайдыр эде кылган, Кочетово-Элегест-Аксы оруун база 4 км орукту, Межегей хөмүр-даш уургайынга чедир кылган. Бо хүнде ол оруктуң комплекстиг септелгезин боттандырарынга саң-хөө курлавырлары кызыгаарлаттынган. Федералдыг бюджеттен немелде акша-хөреңги көрдүнер болза, келир чылдарда Усть-Элегест-Кочетово автооруктуң капиталдыг септелгезин чоорту акшаландырып болур.
Ынчангаш, амгы үеде, бар акша-хөреңгиниң чарыгдалының үре-түңнелин бедидеринче угланган бюджет курлавырларының чарыгдалдарын эвээжедири-биле, оруктуң көрдүнген участогун доктаамал бар акша-хөреңгини чарыгдаарының үре-түңнелин бедидеринче угланганын сайыт айыткан.
Ам чаа кылып бар чыткан оруктун кыдыын Элегест хем агып эгелээн. Хем Чал-Кежиг суурнуң адаандан чире агып баткаш, Кочетово суурнуң чоогундан агып эгелээш, орук кыдыынче агып турары ол. Элегест, Кочетово суурнуң чонунуң мал-маган оъттаар «Өл-Арыг» кургап каан. ССРЭ үезинде Элегест хем 3 адырлыг агып чыткан. Бир адыры Кочетово суурнуң мурнуку чоогунда «Өл-Арыгдан» агып баткан, 2 дугаар адыры Элегест суурнуң чоок талазындан, 3 дугаары Элегест суурнуң арга кыдыында суурдан агып баткаш, «Шанчыг» даанның кыдыы-биле агып турган. Ам Элегест хем оолап батпайн турарындан улуг ортулук кургап каанындан, оът-сиген үнмейн барган. Чоннуң хомудап турары кончуг шын. 1921 чылда генерал Бакичиниң 4 муң ажыг шериин Элегест хемге дүжүргеш Кочетовтуң каттышкан партизан отряды чок кылгаш, Тыва чурттун камгалап алган болгай. Шак мындыг сугаттыг чер турган «Өл-Арыг». Суурнуң чону база ол айтырыгны шиитпирлеп бээри-биле дилегни киирерге, Тыва Республиканың көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызынга ужурашкан түңнелинде билдингени болза Тывада суггарылга системаларын 2023 чылда катап тургузуп эгелээн. Ооң иштинде Танды болгаш Чеди-Хөл кожууннарда Кочетово биле Элегестиң суггарылга системаларының дугайында чугаа чоруп турар. Төлевилелдиң ниити өртээ, ооң иштинде системаларның боттарын катап тургузары, суг чажар системаларны садып алыры, шөл сезонунга дорт бүдүрүлге чарыгдалдары 132 млн. рубль ажыг. Төлевилелче суг курлавырларын ажыглаарының үре-түңнелин бедидер, Көдээ ажыл-агыйның дүжүдүн көвүдедир, бүдүрүлгениң чорудуун турумчудар, агаар-бойдустуң байдалындан хамаарылганы эвээжедир сорулга-биле суггарылганы көдээ девискээрлерниң хөгжүлдезинге болгаш чурттакчы чоннуң амыдырал-чуртталгазының шынарын бедидеринге идигни бээр объектилерин тургузарынче чаартыр акшаландырыышкын хемчээлин соңгаар чоргукан. Ол сугттар-биле ажылдап турар кижи база барын чугааладылар.
2025 чылдың сентябрь 4-те суурнуң чонундан база орук чериниң сайыдынга база дилег киирген. Кочетово суурнуң Шаңган көвүрүүн суглуг чаашкын соонда бир кыдыын чире шаап үрей берген турган. ТР-ның орук-транспорт комплекизиниң яамазының сайыдынга база чоннуң дилээн киирген түннелинде, эртенинде орук чериниң ажылдакчылары келгеш дораан эде кылганнар.
Ынчангаш ТР-ның орук-транспорт комплекизиниң яамазының сайыдынга база ажылдакчыларынга чонумнуң мурнундан четтиргенимни илередир-дир мен. Чүге дизе, Тыва Республиканың чамдык яамызының сайыттарынга чоннуң киирген дилээнге харыыны ай-айы-биле бербес. Чаңгыс-ла сайыт Шораан Александровичеден таптыг харыыны алганывыс ол. Кочетово –Элегест-Аксы оруунуң ажылы ам-даа уламчылаар-деп, Чазактың кылып чоруткан ажылын түңнеп удуртуп келген Оюн С.В база чонга таныщтырды.
Спорт зал тудуу
2024 чылдың Чазактың кылып чоруткан ажылының дугайында Кочетово суурнуң чурттакчылары спорт зал (хүреш залы) тудар дилегни киирген турган. Ол дилегге хамаарыштыр Тыва Республиканың спорт яамазының сайыдынга 2024.02.13-те 16 лугаарлыг дилегни киирерге, ол-ла хүн спорт яамазы чоннуң дилээн документилер журналынга 18 дугаарлыг кылдыр хүлээп алгаш, харыызын чонга дыңадып бербээн.
2025 чылда солун-сеткүүлден номчуп көөрге, инвесторнуң деткимчези-биле 8 кожууннарга спорт залын тудуп эгелээн, а Таңды кожууннуң Кочетово суму чок болду. Кочетово суурнуң чонунуң ТР-ның спорт яамазынга киирген дилээн 2026 чылдың январь айда сайгарып көөрге, чоннуң киирген дилээ тывылбаан. Барык 2 чыл чыгыы спорт сайыды суурга спорт зал тудар дугайында шиитпирниң болур, болбазын чонга харыы бербээни элдеп. Ооң чылдагаанында Кочетово суурга ол айтырыг болбаан. ТР-ның спорт яамазы чоннуң киирген чагааларынга, дилээнге харыылаар ужурлуг Хоойлуну хажыткан.
2025 чылдың төнчүзүнде ТР-ның спорт яамазының сайыдының хүлээлгезин күүседип турар С.А. Монгушка катап суурга спорт зал тудар дугайында 2024 чылда чоннуң дилээн хоолгазын көргүскеш катап сайгарары-биле киирген. Ооң түңнелинде 13.01.2026 №2036-02 ТР-ның спорт яамазындан дилег билдириишкинниң харыызы:
-Бир эвес 2026 чылда инвесторларның деткимчези уламчылаар болза, ТР-ның Спорт яамазы хүреш залын тударынга бир дугаарында Кочетово суурну көөрүн дыңнаткан. Бир эвес-деп айтырыг база таптыг харыы эвес, берге айтырыг!
Садик айтырыы
Садик дугайында айтырыг күүсеттинмейн турары 5 чыл бооп тур. Чылдыңна ол айтырыгны түңнел хуралдарга дилегни киирип айтырып-ла турар. Бичии чаштарның оран-савазы онза айыылдыг: - подвалда ток шөйүндүлерниң чамдыызы чанагаш, ону амгы үении-биле шывар тускай материалдар чок, токтар ССРЭ үезинде-ле тургандан бээр хевээр. Өрттен камгаланыр дыңнадыг чок, диңмирээшкин, чаңгыктан камгалаттынмаан. Айыыл-халап кажан болу бээрин кижи билбес. Садик дээрге бичии чаштарның турар чери-дир. Ол айтыргче шупту албан черлери шыңгыы хаара тудуп көөр болза эки. Бот-боттарынче чууй каап турбас. Тыва Республиканың одалга болгаш энергетика яамызы хынап көргеш, байдалды өөренип көрген. Садикте кылыр ажылдарны дузалапжып кылыптар аргазы барын айыткан. Хамык садар материалдар, ажылчыннарга төлеп бээр акшаландырыышкын кожуунда чогундан база кожууннуң бухгалтериязында договорларның ай-айы-биле шын эвес долдурган дээш чыдып, бот-боттарынче чууй каап турарында, бо чылдың акшаландырыышкынын кызырып каанында дээш, хамык хөй чылдагааннар-биле садикте ажылдар чорбайн турар. ТР-ның яамаларынга садик дугайында бижиирге кожууннуң кылыр ажылдары дээш харыыны ынаар чоргузуптар. Ол харын шын, ынчалза-даа ону хыналдага шыңныы алыр, күүсетпес болза хемчээн алыр болгай. Айыыл-халап боор болза шупту даргалар харыылаар апаар.
Эрги турган ферма
Бо айтырыг база садик, школа айтырыы-биле дөмей, 5 чыл бооп турар. Мооң мурнунда Чазак даргазы турган Кочетово суурга эрги ферманы катап тургузар, суурнуң чурттакчыларынга ажылчын олутттар тыптып кээр дээрге, чон дыка амыраан турган. Ферманы башкарар бригадирин безин соңгуп алган. Соңгуп алган кижизи ферманы тургузары-биле күрүнеден чээли акша алыр дээрге, кожуун даргалары бербээн, өске суур чурттуг кижиге чөпшээрептерге, ферманы кылып туткан. Та кандыг документилер-биле аренда кылдыртканын, суму даргазы, чон-даа билбес. Амгыа чедир чон дыка хомудап чорлар. Сукпактан кижи хөй чылгызын, инектерин, хойларын суур иштинде азырап, кадарып турар. Суурнуң чурттакчыларының мал-маганының оъттаар черлерин кыш, чай дивес, ол кижиниң мал-маганнары оъттап кааптар.Бо болган хуралга дыка хөй чурттакчылар хомудап, дыка шын айтырыгларны, ферманы ээлеп алган кижиге салдылар. ССРЭ үезинде суг «Коммунизмниң херели» аттыг совхоз чайгы, күскү үелерде фермның инектерин суурдан ырадыр чайлаладыр, кыжын чүгле фермага тургузур азыраар турган. Ам фермада улустарның чылгызы, инектери, хойлары чайын, кыжын-даа суур иштиниң девискээринде оътап чоруурлар. Суурнуң мал эмчизи ол улустарның мал-маганы аарыгларга удур тарыдып алганы-даа билдинмезин, чамдык суур инектери быдып, кодурлап турарын база чугаалады. Чамдык кижилер хомудап, фермада турар улустуң мал-маганнары чоогунда кыштагларда аалдарның мал оъттаар черлерин база оъттаар дээш, тазардыр оъттап каанын база чугаалап турдулар. Кожуун даргалары черле бо айтырыгларны таптыг харыылар үези келген боор. Бо айтырыглар дээрге-ле чылдын Чазак хуралынга катаптап турар айтырыглары бооп эгеледи. Чогум хуралга чоннуң бо дилээнден эгелеп кылган, кылбаан ажылды чугаалажыр болза эки боор.
Таңды кожууннуң Улустуң депутады Сергей Оюн.
ТР-ниң Чазак Даргазының 2025 чылда кылып чоруткан ажыл-чорудулгазын Таңды кожууннуң Кочетово суурнуң «Оюн Б.Д» аттыг көдээ культура бажыңынга ажылчын бөлүк апрель 3-түң хүнүнде эртирген түңнелдерин дыңнадывыс. Ниитизи-биле черле республиканың социал байдалында сайзырал чон эки деп көрүп турарын саналдап чугааладылар. Чүге дизе оруктар, бажың-балгат тудуглары, аңгы-аңгы губернатор төлевилелдериниң боттанылгазы дээш угланыышкын бүрүзүнде кылып чорудуп турар ажыл хөй-дүр. Ылаңгыя Тывавыстың төвү Кызыл хоорайда албан-биле чуртталга оран-саваларының, оруктар, социал объектилер тудуглар чоруптурары көвейи, улустарның карааңга көскү. Чазактың 2025 чылда кылып чоруткан ажылынга сумунуң чону «эки» деп үнелелди берген. Ам эрткен чылдың түңнел хуралынче эглип көрээлиңер.
ТР-ниң Чазак Даргазының 2024 чылда кылып чоруткан ажыл-чорудулгазының Кочетово суурга эртирген турган. Түңнел хуралды Чазактан төлээлеп келген даргаларга чон дилег киирген:
-Кол айтырыг, «Чоннуң чоон оруу». Ол дээрге онза айыылдыг Кочетово-Элегест-Аксының оруу;
-«Спорт зал» тудардугайында;
-Садик айтырыы. Суурда бичии чаштарның садигиниң ток шөйүндүлериниң онза айыылды;
-Эрги ферма.
Чоннуң чоон оруу
Кочетово-Элегес-Аксының оруунуң байдалын чолаачылар база Кызыл хоорайче албан херектерлиг улустар машиналарлыг аргыжып чорааш көрүп болур. Хөмүр сөөрткен улуг хөй машиналар, чиик машиналарлыг чолаачыларга онза айыылдыг салдарны чедирип турар. Улуг чүъктүг машиналарны чиик-даа, улуг машиналар-даа аргыжып эртерде соондан, мурнундан көзүлбес довурактар машиналарның аргыжарынга айыыл-халапты чедирип болур. Оон ыңай Элегест хем улуг чаъс, үер үезинде суур чоогунда хем кыдыында орукту чылдың-на чире шаап үреп турарындан, эрик 1-2 метр орукче кызырлып чоруп турар. Оруктарны эде кылгаш, асфальтылап бээр дугайында суурнуң чону дилегни Чазактан дилээн.
Бо айтырыгларга хамаарыштыр 2025.07.25-те №21-57847/2025 чоннуң киирген дилээн ТР-ның орук-транспорт комплекизиниң яамазының сайыды Чыргал-оол Ш.А адынга киирген. Чурттакчы чоннуң дилээн сайыт хүлээп алгаш, хемниң орукче чирлип үрелип бар чыдар черин калбайдыр эде кылган, Кочетово-Элегест-Аксы оруун база 4 км орукту, Межегей хөмүр-даш уургайынга чедир кылган. Бо хүнде ол оруктуң комплекстиг септелгезин боттандырарынга саң-хөө курлавырлары кызыгаарлаттынган. Федералдыг бюджеттен немелде акша-хөреңги көрдүнер болза, келир чылдарда Усть-Элегест-Кочетово автооруктуң капиталдыг септелгезин чоорту акшаландырып болур.
Ынчангаш, амгы үеде, бар акша-хөреңгиниң чарыгдалының үре-түңнелин бедидеринче угланган бюджет курлавырларының чарыгдалдарын эвээжедири-биле, оруктуң көрдүнген участогун доктаамал бар акша-хөреңгини чарыгдаарының үре-түңнелин бедидеринче угланганын сайыт айыткан.
Ам чаа кылып бар чыткан оруктун кыдыын Элегест хем агып эгелээн. Хем Чал-Кежиг суурнуң адаандан чире агып баткаш, Кочетово суурнуң чоогундан агып эгелээш, орук кыдыынче агып турары ол. Элегест, Кочетово суурнуң чонунуң мал-маган оъттаар «Өл-Арыг» кургап каан. ССРЭ үезинде Элегест хем 3 адырлыг агып чыткан. Бир адыры Кочетово суурнуң мурнуку чоогунда «Өл-Арыгдан» агып баткан, 2 дугаар адыры Элегест суурнуң чоок талазындан, 3 дугаары Элегест суурнуң арга кыдыында суурдан агып баткаш, «Шанчыг» даанның кыдыы-биле агып турган. Ам Элегест хем оолап батпайн турарындан улуг ортулук кургап каанындан, оът-сиген үнмейн барган. Чоннуң хомудап турары кончуг шын. 1921 чылда генерал Бакичиниң 4 муң ажыг шериин Элегест хемге дүжүргеш Кочетовтуң каттышкан партизан отряды чок кылгаш, Тыва чурттун камгалап алган болгай. Шак мындыг сугаттыг чер турган «Өл-Арыг». Суурнуң чону база ол айтырыгны шиитпирлеп бээри-биле дилегни киирерге, Тыва Республиканың көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызынга ужурашкан түңнелинде билдингени болза Тывада суггарылга системаларын 2023 чылда катап тургузуп эгелээн. Ооң иштинде Танды болгаш Чеди-Хөл кожууннарда Кочетово биле Элегестиң суггарылга системаларының дугайында чугаа чоруп турар. Төлевилелдиң ниити өртээ, ооң иштинде системаларның боттарын катап тургузары, суг чажар системаларны садып алыры, шөл сезонунга дорт бүдүрүлге чарыгдалдары 132 млн. рубль ажыг. Төлевилелче суг курлавырларын ажыглаарының үре-түңнелин бедидер, Көдээ ажыл-агыйның дүжүдүн көвүдедир, бүдүрүлгениң чорудуун турумчудар, агаар-бойдустуң байдалындан хамаарылганы эвээжедир сорулга-биле суггарылганы көдээ девискээрлерниң хөгжүлдезинге болгаш чурттакчы чоннуң амыдырал-чуртталгазының шынарын бедидеринге идигни бээр объектилерин тургузарынче чаартыр акшаландырыышкын хемчээлин соңгаар чоргукан. Ол сугттар-биле ажылдап турар кижи база барын чугааладылар.
2025 чылдың сентябрь 4-те суурнуң чонундан база орук чериниң сайыдынга база дилег киирген. Кочетово суурнуң Шаңган көвүрүүн суглуг чаашкын соонда бир кыдыын чире шаап үрей берген турган. ТР-ның орук-транспорт комплекизиниң яамазының сайыдынга база чоннуң дилээн киирген түннелинде, эртенинде орук чериниң ажылдакчылары келгеш дораан эде кылганнар.
Ынчангаш ТР-ның орук-транспорт комплекизиниң яамазының сайыдынга база ажылдакчыларынга чонумнуң мурнундан четтиргенимни илередир-дир мен. Чүге дизе, Тыва Республиканың чамдык яамызының сайыттарынга чоннуң киирген дилээнге харыыны ай-айы-биле бербес. Чаңгыс-ла сайыт Шораан Александровичеден таптыг харыыны алганывыс ол. Кочетово –Элегест-Аксы оруунуң ажылы ам-даа уламчылаар-деп, Чазактың кылып чоруткан ажылын түңнеп удуртуп келген Оюн С.В база чонга таныщтырды.
Спорт зал тудуу
2024 чылдың Чазактың кылып чоруткан ажылының дугайында Кочетово суурнуң чурттакчылары спорт зал (хүреш залы) тудар дилегни киирген турган. Ол дилегге хамаарыштыр Тыва Республиканың спорт яамазының сайыдынга 2024.02.13-те 16 лугаарлыг дилегни киирерге, ол-ла хүн спорт яамазы чоннуң дилээн документилер журналынга 18 дугаарлыг кылдыр хүлээп алгаш, харыызын чонга дыңадып бербээн.
2025 чылда солун-сеткүүлден номчуп көөрге, инвесторнуң деткимчези-биле 8 кожууннарга спорт залын тудуп эгелээн, а Таңды кожууннуң Кочетово суму чок болду. Кочетово суурнуң чонунуң ТР-ның спорт яамазынга киирген дилээн 2026 чылдың январь айда сайгарып көөрге, чоннуң киирген дилээ тывылбаан. Барык 2 чыл чыгыы спорт сайыды суурга спорт зал тудар дугайында шиитпирниң болур, болбазын чонга харыы бербээни элдеп. Ооң чылдагаанында Кочетово суурга ол айтырыг болбаан. ТР-ның спорт яамазы чоннуң киирген чагааларынга, дилээнге харыылаар ужурлуг Хоойлуну хажыткан.
2025 чылдың төнчүзүнде ТР-ның спорт яамазының сайыдының хүлээлгезин күүседип турар С.А. Монгушка катап суурга спорт зал тудар дугайында 2024 чылда чоннуң дилээн хоолгазын көргүскеш катап сайгарары-биле киирген. Ооң түңнелинде 13.01.2026 №2036-02 ТР-ның спорт яамазындан дилег билдириишкинниң харыызы:
-Бир эвес 2026 чылда инвесторларның деткимчези уламчылаар болза, ТР-ның Спорт яамазы хүреш залын тударынга бир дугаарында Кочетово суурну көөрүн дыңнаткан. Бир эвес-деп айтырыг база таптыг харыы эвес, берге айтырыг!
Садик айтырыы
Садик дугайында айтырыг күүсеттинмейн турары 5 чыл бооп тур. Чылдыңна ол айтырыгны түңнел хуралдарга дилегни киирип айтырып-ла турар. Бичии чаштарның оран-савазы онза айыылдыг: - подвалда ток шөйүндүлерниң чамдыызы чанагаш, ону амгы үении-биле шывар тускай материалдар чок, токтар ССРЭ үезинде-ле тургандан бээр хевээр. Өрттен камгаланыр дыңнадыг чок, диңмирээшкин, чаңгыктан камгалаттынмаан. Айыыл-халап кажан болу бээрин кижи билбес. Садик дээрге бичии чаштарның турар чери-дир. Ол айтыргче шупту албан черлери шыңгыы хаара тудуп көөр болза эки. Бот-боттарынче чууй каап турбас. Тыва Республиканың одалга болгаш энергетика яамызы хынап көргеш, байдалды өөренип көрген. Садикте кылыр ажылдарны дузалапжып кылыптар аргазы барын айыткан. Хамык садар материалдар, ажылчыннарга төлеп бээр акшаландырыышкын кожуунда чогундан база кожууннуң бухгалтериязында договорларның ай-айы-биле шын эвес долдурган дээш чыдып, бот-боттарынче чууй каап турарында, бо чылдың акшаландырыышкынын кызырып каанында дээш, хамык хөй чылдагааннар-биле садикте ажылдар чорбайн турар. ТР-ның яамаларынга садик дугайында бижиирге кожууннуң кылыр ажылдары дээш харыыны ынаар чоргузуптар. Ол харын шын, ынчалза-даа ону хыналдага шыңныы алыр, күүсетпес болза хемчээн алыр болгай. Айыыл-халап боор болза шупту даргалар харыылаар апаар.
Эрги турган ферма
Бо айтырыг база садик, школа айтырыы-биле дөмей, 5 чыл бооп турар. Мооң мурнунда Чазак даргазы турган Кочетово суурга эрги ферманы катап тургузар, суурнуң чурттакчыларынга ажылчын олутттар тыптып кээр дээрге, чон дыка амыраан турган. Ферманы башкарар бригадирин безин соңгуп алган. Соңгуп алган кижизи ферманы тургузары-биле күрүнеден чээли акша алыр дээрге, кожуун даргалары бербээн, өске суур чурттуг кижиге чөпшээрептерге, ферманы кылып туткан. Та кандыг документилер-биле аренда кылдыртканын, суму даргазы, чон-даа билбес. Амгыа чедир чон дыка хомудап чорлар. Сукпактан кижи хөй чылгызын, инектерин, хойларын суур иштинде азырап, кадарып турар. Суурнуң чурттакчыларының мал-маганының оъттаар черлерин кыш, чай дивес, ол кижиниң мал-маганнары оъттап кааптар.Бо болган хуралга дыка хөй чурттакчылар хомудап, дыка шын айтырыгларны, ферманы ээлеп алган кижиге салдылар. ССРЭ үезинде суг «Коммунизмниң херели» аттыг совхоз чайгы, күскү үелерде фермның инектерин суурдан ырадыр чайлаладыр, кыжын чүгле фермага тургузур азыраар турган. Ам фермада улустарның чылгызы, инектери, хойлары чайын, кыжын-даа суур иштиниң девискээринде оътап чоруурлар. Суурнуң мал эмчизи ол улустарның мал-маганы аарыгларга удур тарыдып алганы-даа билдинмезин, чамдык суур инектери быдып, кодурлап турарын база чугаалады. Чамдык кижилер хомудап, фермада турар улустуң мал-маганнары чоогунда кыштагларда аалдарның мал оъттаар черлерин база оъттаар дээш, тазардыр оъттап каанын база чугаалап турдулар. Кожуун даргалары черле бо айтырыгларны таптыг харыылар үези келген боор. Бо айтырыглар дээрге-ле чылдын Чазак хуралынга катаптап турар айтырыглары бооп эгеледи. Чогум хуралга чоннуң бо дилээнден эгелеп кылган, кылбаан ажылды чугаалажыр болза эки боор.
Таңды кожууннуң Улустуң депутады Сергей Оюн.
10:37 06.04.2026 16+
Выбор редакции