ТШО киржикчилери-дайынчы угбашкылар

ТШО киржикчилери-дайынчы угбашкылар
Россияга тускайлаттынган шериг операциязы эгелээнинден бээр тыва оолдарывыс эрес-дидим,тура-соруктуг ада-чурттуң амыр-тайбың келир үези дээш бодунуң хамааты даалгазын амга чедир күүседип турарлар. Оларның чамдыктары Украинага төрээн чуртунуң мурнунга ыдыктыг хүлээлгезин күүседип тура, аныяк чалыы назынындан, өг-бүлезинден, ажы-төлүнден, чоок кижилеринден,чырык өртемчейден кезээ мөңгеде чарлып чорупканы эгиттинмес аарышкылыг когарал болуп турары дыка хомуданчыг. ТШО-га Тыва чонувустан кады төрээн алышкылар, чоок төрел оолдар, кыстар киржип турарлар болгай. Чамдык авалар 2-3 оолдарын безин бо каргыштыг дайынга чидирип турарлары бар. Бистиң Таңды кожууннуң суурларындан база өске кожууннарда ышкаш, ТШО-га маадырлыг киржип, амы-тынындан чарылган кады төрээн алышкылар бар. Мээң бо бижип турар материалым база ТШО-нуң киржикчилери-дайынчы угбашкылар дугайында. Олар болза:
- Дайынчы эмчи Салчак (Адыг) Айрана Викторовна 2025 чылдың сентябрь 30-ниң хүнүнде төрээн чуртунуң мурнунга ыдыктыг хүлээлгезин эрес -дидим соруктуг күүседип тура, аныяк назынындан кезээ мөңгеде чарлып чоруткан. Айрана Викторовна 1987 чылдың март айның 20-ниң хүнүнде Бай-Тайга кожууннуң Кара-Хөл сумузунга Адыг уктуг өг-бүлеге төрүттүнген. Айрана- Төрээн чуртунга кандыг-даа берге үелерде холун сунуп, ачы- буянын көргүзүп чоруур аймактың уруу, уйнуу. Айрананың ачазы, Виктор Салчакович Адыгның кырган –ачазы, маадыр кызывыстың улуг өгбези Көп-Сѳѳк сумузундан Норбу Салчак (Бай-Норбу) муң ажыг шээр малдыг, 70–80 саар инектиг, аскыр ѳѳр чылгылыг чораан. Ол малының хѳй кезиин фронтуга эки тура-биле дузаламчы кылдыр берипкен. 1944 чылда Норбу Салчак Бай-Тайга кожууннуң мурнундан улуг ССРЭ-ниң Брянск фронтузунга 120 вагон ишти белекти чедирип берген. Мѳѳң белек чедирерде Салчак Тока баштаан тѳлээлер-биле кады чораан. Ынчан Норбу Салчакты совет чазак «Кызыл Сылдыс» ордени-биле, а ТАР-ның чазаа «Күш-ажылга шылгарал» ордени-биле шаӊнаан.
Кады чуртаан эжиниң аайы-биле Забайкалье крайга чурттааш, Забайкальениң Дээди Университединиң экономика факультедин чедиишкинниг дооскан база Чита хоорайның эмчи колледжизин дооскаш, фельдшер эртемни чедип алган. Ол 2023 чылда эмчи хулээлгези-биле Россияның Россгвардия кезээнче мобилизастаткан турган.Тыва чуртувустуң төлептиг, эрес - дидим, кижизиг кызы, 9646 дугаарлыг шериг кезээниң фельдшери, хөй санныг шаңнал-макталдарның, («За спасение», «За помощь и милосердие») деп медальдарның эдилекчизи.
Айрананың чоок төрел дуңмазы Кыргыс Найыр Эдуардович-Бай-Тайга кожууннуң «Х.А.Анчымаа-Тока» аттыг Кызыл-Даг школазының доозукчузу. Ол чаа-ла 20 харлыг, адазы Кыргыс Эдуард Анай-оолович, Улуг-Хем кожууннуң Арыскан Кыргыстары уктуг, авазы Кыргыс Байлак Каң-ооловна( Норбу Салчактың оглунуң уруу) оларның 3 дугаар оглу. Найыр школага өөренип тургаш-ла активчи, класс даргазы, эвилең-ээлдек, дузааргак.Ол спортка кончуг ынак, мячиктиг хоккейге Найыр Тыва республиканың 6 дакпыр чемпиону.
Күрүнезиниң болгаш чонунуң мурнунга бараан болуп, эрес-дидим маадырлыг чоруу дээш Тывадан тускайлаттынган шериг операциязының база бир киржикчизи солдат оолдуң шериг албаны эрттирип турары «Восток» бөлүктүң командылал чери Тыва Республикадан дайынчы Кыргыс Найырны дээди Күрүне шаңналынче киирерин сүмелээнин билир болгай бис.
Тываның баштыңы Владислав Ховалыг шериг командылалының эгелээшкинин деткип, камгалал сайыды Андрей Белоусовка тыва дайынчыга Россияның Маадыры атты тыпсырының дугайында дилег бижикти киирген. Амгы үеде Россияның Камгалал яамызындан тыва шериг албанныг Найыр Кыргыстың Россия Федерациязының Маадыры деп бедик атка төлептиг болганынга хамаарыштыр чогумчалыг харыыны алганын Владислав Ховалыг дыңнаткан. Ол атты тыпсыптар болза, ТШО эгелээнден бээр «Алдын Сылдыс»-биле шаңнаткан Тыва Республикадан дөрт дугаар кижи- Найыр маадыр оолдарывыстан эң-не аныяа бооп турар.
«Чүге дайынчы угбашкылар» деп бижип турарым болза, Найырның кырган-ачазы Салчак Каң-оол Норбу оглу база Айырананың ачазы Викторнуң ачазы Салчак Адыг Норбу оглу кады төрээн алышкылар. Найырның угбазы Айрана ТШО-га эр хиндиктиг улустардан тудак чок, база коргуш чокка киришкеш, маадырлыы-биле чок болган болгай.
Тыва оолдарывыстың ТШО-га эрес-дидим коргуш чок киржип турарын РФ-тиң Президентизи В.В Путин демдеглеп турарын дыңнап, билип турар бис. Ынчалза-даа оолдарывыс чок болуп, хорап турары тыва чонга улуг чидириг. Дүрген-не дайын төнзүн! Эрес-дидим оолдарывыс төрээн Тывазынче онча- менди чанып келзиннер!
Чурук1.Маадырларывыстың кырган-ачазы- Салчак Н.А.
Чурук 2. Салчак А.В.
Чурук 3. Кыргыс Н.Э
Чурук 4. Найырның ада-иези.
Чурук 5. РФ-ның Чепсектиг күштериниң яамазының шынзылгазы.
Таңды кожууннуң Чоннуң депутады Сергей Оюн.