Чоргааранчыг тываларым!

Чоргааранчыг тываларым!
Тывалар энерелдиг, эвилең-ээлдек, эң-не мерген угаанныг чон бис. Ынчангаш чаңгыс чер-чурттугларывыска чоргаарланып чоруур бис.Сөөлгү үеден интернет-четкиден номчуурга дыка хөй Тыва чурттувустуң аныяктары Россияның девискээрлеринге болгаш даштыкыда ажылдап чурттап чоруурлары бар. Ол чурттарга чеде бергеш тыва нациязының адын сыкпайн, ол чурттарының чонарынга тыва чоннуң культуразын сонуургадып,таныштырып чоруурлары дыка өөрүнчүг.
Ынчангаш интернет-четкиден үнген материалдарны чыггаш бижип орарым ол.
Турцияда болду бе, арай сагынмайн тур мен, бир тыва оол үске быжырган далганны (боова)кылгаш, ол черниң чурттакчыларынга сонуургадып берип турган. Олар далганны чигеш аажок сонуургап чип турарын интернетке көргүстү.
Африканың бир суурунга тыва өг-бүле чеде бергеш, шуут суг чок черден кудук кастырып каан. Артында афишада аттарын бижип каан Кызыл-оол Саян Дамырак деп каан.
Кафе «Хуужуур»
Салехардта бистиң чаңгыс чер-чурттугларывыс тыва аъш-чем кафезин, «Хуужуур» ажыдып алганнар. Алдын Оюн, кафениң ээзи. Алдын өг-бүлези-биле ыраккы Ямало-Ненец автономнуг округче 2022 чылдың январь айда көжүп келген. Тываның кадык камгалал системазынга 20 чыл ажыг ажылдаан. Салехарда Ямал-Ненец автономнуг округтуң Медицина информация-аналитика төвүнге күрүне ажылдакчызы болуп ажылдап турган. Ооң-биле чергелештир Алдын хөй-ниити ажыл-херээнге киржип, Салехардка тыва культураны идепкейлиг нептередикчизи. Байырлыг хемчеглер үезинде олар чурттакчыларны болгаш аалчыларны тыва аъш-чем-биле чемгергеннер. Хөй улус ону сонуургаан бооп турган. Ынчангаш олар Ямалга бир дугаар тыва культура кафезин ажыдар деп шиитпирлээннер. Улуг күзели боттанзын дээш, Алдын Оюн хемчеглерни ап эгелээн. Ол күрүне албанындан үнгеш, бот-тускайлаң сайгарлыкчы кылдыр бүрүткеткен. Алдын Салехард чагыргазындан грант алган. Ол бизнес-планны тургузуп алгаш, ону чедиишкинниг база камгалап алган. А бо чылдың сентябрьда Алдын Салехарда «Хуужуур» деп тыва аъш-чем кафезин ажыткан, ол бодал дыка дүрген боттанган. Ол Салехард хоорайның чагыргазынга деткимчези дээш улуу-биле өөрүп четтиргенин илереткен. Хоорай чагыргазы тыва кухняның кафе ажыттынганының дугайында мынча деп бижээн: Хоорайывыста эптиг кафе ажыттынган, аңаа олар Саян дагларының эдээнде өг-бүлелер ышкаш чем кылырлар. Менюда буузалар, тыва мүннер, хлебтер болгаш, билдингир сүттүг тыва шай. Кафеже чүгле Ямалда чурттап чоруур чаңгыс чер-чурттугларывыс эвес, тус черниң чурттакчылары база кээп турар. Кафеге инек эъдин Дагестандан эккеп турар, бо эът бистиң тываның инек эътке дөмей. Хой эъдин Тывадан самолет-биле эккеп база турар. Алдын Оюн келир үеде улуг планнарлыг; ол тыва кафени улам сайзырадыр сорулгалыг. Ямало-Ненец автономнуг округта 300 ажыг чаңгыс чер-чурттугларывыс чурттап, ажылдап чоруур. Оларның хөй кезии эмчилер, башкылар.
Эр-хей тывалар-дыр! Ол 300 ажыг ында чурттап турар тывалар аразында бистиң чараш, омак-эрес, мерген угаанныг Улуг Башкы, кайгамчык эживис Чечек Кежик-ооловна ненец чоннуң ажы-төлүн эртем-билигге чедирип чоруурунга чаңгыскурсчу эштери бистер чоргаарланып чоруур бис-деп эжи Роза Хүрбээ бо материалды номчааш бижээн.
Бир улуг мөөрейге орус уруг «Эне-Сайым, Саян- Таңдым» база «Кызыл-Мажалык» деп ырыларны күүсеткеш, жюри кежигүннерин болгаш көрүкчүлерни чараш үнү-биле кайгаткан. Жюри кежигүннериниң бирээзи тургаш:- Силер кажан-даа ындыг үн дыңнаваан силер дээн. Тыва ырылар ол-хире чараш болгаш көрүкчүлерни кайгаткан-дыр.
Силерге чоргаарланыр-дыр мен.Эр хейлер!!
Сергей Оюн.