Өскүзүнден өлбес»

Өскүзүнден өлбес»
Таңды кожууннуң Кочетово суурда «Алдар аллеязында» колхоз, совхоз тургусчуларның чуруктарын аскан. Оларның аразында Оюн Орлов Начий-оол оглунуң чуруу база бар. Ооң дугайында бижикседим.
Тывага1930-1940 чылдарда репрессияларның чылдагааны болза төөгүлүг, политиктиг болгаш социал-экономиктиг болуушкуннуң харылзаазының нарыыдаашкыныны, тыва арат-малчыннарның бирги ТАР күрүнезиниң төөгү салым-чолунга дорт салдар чедиргенин материалдар бадыткап турар. Шак ындыг репрессияга бистиң кырган-ачавыстың ажы-төлдери база таварышкан. Кырган-ачамның адын Суг-Бажының улузу адавас турган, ооң шола ады «Бай-Калбак-Баштыг» деп чүгле адаар. Кырган-ачам Таңды кожууннуң оюннарының база бир мал-маганы-биле бай шыдалдыг бейсе ноян Ажыкайга четпестен башка муң четпес ала- шокар чылгылыг чораан. (Чурукта чылгызын чижек кылдыр көргүскен).
Чуруктуң артында өг чанында эзерлиг аът көстүп турары ол. Эргижирээн чурук болгаш аът арай таптыг көзүлбейн турар. Кожуунга колхозтар тургузузар дээш чамдык бай шыдалдыг улустарның мал-маганын хавырып эгелээн. Кырган-ачамның улуг оглу Начый-оол, ачазынын чылгызын даргалар хавырып чедип кээрге удурлангаш, чылгызын дестирип алгаш барган түңнелинде, ону «Контр» дээш Минсусинскинң кара-бажыңынга супкаан. Аңаа истелге үезинде чок болган. Шак ынчалдыр 2 хар ажып турган чаш оглу Орлов өскүс бооп артып калган. Кырган-ачазы, кырган-авазы уйнуун азырап өстүрүп, ажыл-ишке өөредип, 1950 чылдарның эгези, Кочетово суурнуң Сражения кудумчузунга Орлов, өөнүң ишти Шура чеңгей-биле өг-бүле тудуп эгелээрге, өглеп баштап, бажыңны оолдары биле тудуп берген буянныг кырган-ава, кырган-ача. (Чурукту көөр).
Кырган-авазы, кырган-ачазының соон салгап, Орлов мал-биле холбажып эгелээш, «Коммунизмниң херели» колхоз-совхозка баштай чылгычылап, ооң соонда хүндүлүг дыштанылгаже үнгүже малчыннап чораан. Чажындан тура мал ажылга сонуурга, улгады берген кижиге өөредии, ажылга кызымак чоруу улуг идигни берген. Колхоз, совхозтуң даргалары ооң ажылынга кызымаан, ак-сеткилдиг ажылы дээш хөй-ле шаңналдарны тывыскан:
-«Тыва АССР-ниӊ алдарлыг малчыны»;
-«ВДНХ-нин Алдын медалы» ордениниң кавалери;
-ССРЭ-ниң «Күш-ажыл алдарының ордениниң» 3 чадазы;
-«Эрес-дидим күш-ажыл дээш» медаль;
-«Ленинниң төрүттүнгенинден бээр чүс чыл» юбилейлиг медаль;
-Социалистиг мөөрейлерниң 1976 чылдың тиилекчизиниң хөрек демдээ;
-ССРЭ-ниң 9-ку беш чыл планының шалыпчызы;
-Коммунистиг күш-ажылдың шалыпчызы.
«Өскүзүнден өлбес» деп бистиң өгбелеривис чиге сөглеп чорааны ышкаш, кырган-авазы, кырган-ачазының ачызында Тыва Республиканың база алдарлыг, төлептиг оглу болуп өзүп келгени өөрүнчүг. Ооң чедип алган алдар-ады кырган-авазы, кырган-ачазы сугларга белек болуп артып калган.
Дуңмазы- Сергей Оюн-Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы.