Рекламный баннер 990x90px header-top
Рекламный баннер 990x90px header-bottom
Таңды кожуунга хостуг хурешти эгелээним 45 чыл
Таңды кожуунга хостуг хурешти эгелээним 45 чыл
Кочетово суурда спорт залды кылганым 45 чыл эрткен.
Таңды кожуунга хостуг хүреш бөлгүмүн 1970 чылдарның эгезинде Балгазын суурнуң СПТУ-га ССРЭ-ниң хостуг хүрешке Тывага баштайгы мастер спортту күүсеткеннерниң база бирээзи Ондар Федер, Арыг-Бажы суурга ССРЭ-ниң хостуг хүрешке спорт мастеринге кордакчы Минчир-оол Дайынчы суглар эгелээн дээр болза чазыг чок. Оларның өөреникчилери Тыва АССР-ниң хостуг, тыва хүрештерге база Сибирьниң болгаш Чөөн чүктүң национал хүреш маргылдааларга (тыва, якут,хакас,бурят хүрештерге) тиилелгени база шаңналдыг черлерни ээлеп чорааннар. Оларның өөреникчилериниң бирээзи ССРЭ-ниң хостуг хүрешке спорт мастеринге кордакчы, РСФСР-ниң спорт мастери, Тыва АССР-ниң хостуг, Чөөн чүктүң болгаш Сибирьниң национал хүрештерге хөй дакпыр тиилекчизи, призеру Самбу В.Т Элегес, Кочетово суурга 1975чылда хостуг хүрешти эгелээн. Бо адааным тренерлер ам бистиң аравыста чок. Таңды кожуунга хостуг хүрешти сайзырадырынга улуг хуузун киирип чорааннар.
Элээн чылдар эрткенде 1980 чылда Кочетово ортумак школазынга күш-культура башкылап тургаш суурга оолдарга хостуг хүреш, самбо, уругларга гимнастика (дең эвес брусья уругларга, оолдарга параллелдиг брусья, конь, козел, гимнастикага мостик, кольцо, бревно) кичээлдерин эртирип эгеледим.Ол чылдарда Кочетово школазы чаа ажыттынган болгаш гимнастикага херекселдери шупту турганы ол, гимнастический коверлер дээш оон-даа өске. Спортчу оюннарга (хол бөмбүү,баскетбол) , хүреш эртирерге зал бичии боорга, кино көөр сцена кылып каан залды эде кылгаш, спорт залды өөреникчилерниң дузазы-биле эде кылдым. Кочетово школазының төөгүзүнде бир-ле дугаар спорт залы амга чедир 45 чыл иштинде куш-культура кичээлин эртирип турар. Шак ынчалдыр Кочетово суурга хостуг хүрештибөлгүмүн катап чорудуп эгенлээним ол. Таңды кожууннуң бирги чери дээш хостуг хүрешке Самбу В.Т биле Оюн В.М сугларга тураскааткан хостуг хүрешке маргылдааларны Кочетово, Элегес, Бай-Хаак суурларның клубтарынга эртирип база эгеледим. Ол маргылдаалар сайзырап эгелезе-ле Тыва Республиканың хостуг хүрешке бирги чери дээш эртирери амга чедир болу берген. Кожууннуң база республиканың иштинге аңгы-аңгы албан черлеринге ажылдап эгелээнинден хостуг хүрешти эртирбейн барган мен. Ынчалза-даа кожууннуң суурларынга хостуг хүреш бөлгүмүн чорудар тренер-башкылар көстүп келгеннер:
-Кочетово суурга -Самбуу В.В;
-Межегей суурга –Ооржак А.К;
-Сосновка суурга-Ооржак А.К;
-Бай-Хаак суурга-Хомушку Владимир.
Бо тренер-башкылар база кожуун иштинге хостуг хүреш бөлгүмүн сайзырадырынга улуг хуузун киирип турарын, Республиканың иштинге болгаш соңгаар болгулаан хүрештерге тренер-башкыларның өөреникчилери бирги болгаш шаңналдыг черлерни ээлеп турары көргүзүп турар. Хостуг, самбо хүрештерге Россияның спорт мастери аттарны тренер-башкыларның өөреникчилери школазын дооскаш, ортумак, дээди өөредилге черлеринге кирип алгаш улаштыр хүрештерниң бөлгүмнеринге барып тургаш ол аттарны чедип алганы өөрүнчүг.
Самбуу Валерий Валерьевичиниң өөреникчилери:
- Оюн Артыш Александрович Кочетово школазын дооскаш Сибирьниң күш-культура болгаш спорттуң күрүне университединге өөренип тургаш Россияның спорт мастерин күүсеткен
-Оюн Тойлун Тихонович республикага болгулаан тыва хүрештерге тиилелгени чедип база шаңналдыг черлерни ээлеп турар. Наадым үезинде болгулаан 128,225 шыырак мөгелерниң аразынга бичии-ле болза ТР-ның «Начын» мөгези атты күүседир часты.
2019 чылдың март 19 болгулаан СФО-нуң бирги чери дээш хостуг хүрешке 125 деңзиге 21 харга чедир аныяк оолдар аразынга 3-ку черни алган. Владикавказка 1999-2001 чылдарда Россияның аныяктар аразынга хостуг хүрешке125 кг чедир деңзилиг болур маргылдаага киржир эргени чедип алгаш база багай эвес хүрешкен. Тайлуң Оюн 2020 чылда Россияның сумо чемпиону болган. РФ-ның спорт мастери.
Ооржак Алдынча Көгер-ооловичиниң өөреникчилери:
-Бады-Хөө Аян Юрьевич Межегей суурдан самбога спорт мастери, СФО-нуң чемпионадының каш дакпыр чемпиону болгаш шаңналдыг эдилекчизи, Бүгү-Российжи маргылдааларның чемпиону, Россияның дайынчы самбо маргылдаазының киржикчизи.
- Монгуш Мерген Шимидтович Межегей суурдан Россияның спорт мастери сумо хүрешке. Россияның сумо хүрешке тулган чемпиону, Европаның сумога 3 такпыр чемпиону.
- Тартый-оол Күдерек Сергеевич Дүрген суурдан, РФ-ның хостуг хүрешке спорт мастери. Хабаровск хоорайга ыракы чөөн чүктүң күрүненин күш-культура болгаш спорт академиязынга өөренип тургаш, хостуг хүрешке бүгүруссияның маргылдаазынга тиилелгени чедип алган. 2015 чылда Россияның бирги чери дээш сумо хүрешке элээди оолдар аразынга мөңгүн медалының эдилекчизи. 2017 чылдың февраль 11-де Хабаровск крайда чурттап чоруур чоннарның национал болгаш олимпийжи эвес спортчу хевирлериниң бирги регион фестивалынга Хапсагай хүрешке 70 кг деңзиге аныяктар аразынга тиилелгени чедип алган.
- Даваа Чимит Геннадьевич Дүрген суурдан, сумога РФ-ның спорт мастери. 2023 март 28-те Орел хоорайга Россияның сумо чемпионадынга 24 харга чедир аныяктар аразынга 85 кг деңзиге тиилээн.2022 чылда Россияның сумо хурешке маргылдаазынга улуг улустар аразынга хүлер медалды чаалап алган.
-Хертек Ай-Херел Шолбанович Дүрген суурдан- РФ-ның Делегей чергелиг спорт мастери. Европаның ийи дакпыр чемпиону (2021, 2024), Делегей кубогунуң ийи дакпыр медалы (2020, 2021), Россия кубогунуң дөрт дакпыр чемпиону (2019, 2020, 2021, 2023), Россияның студент чемпиону (2024), Россия чемпиону (2020, 2020, 2021) 2024 чыл).
Бай-Хаак суурнуң тренер-башкызы Хертек Орлан Мирославовичниң өөреникчилери:
— Сарыглар Айыраш Аясович-РФ-ның хостуг хүрешке спорт мастеринге кордакчы. Тыва Республиканың 16 харга чедир элээди оолдар аразынга хостуг хүрешке чемпиону, Назаров хоорайга СФО болуп эрткен хостуг хүрешке 2-ги черни ээлээн. Кемерова хорайга ССРЭ-ниң маадыры Макаров аттыг Бүгү Россия маргылдаазынга чемпионаан. Тыва Республиканың 18 хар четпээннерниң чайгы спартакиадазының чемпиону, СФО-нуң 18 хар четпээннерниң чайгы спартакиадаларының чемпиону, Россияның бирги чери дээш чемпионадының киржикчизи;
-Кыр Виктор Сонамович Тыва Республиканың 17 харга чедир элээди оолдар аразынга хостуг хүрешке призеру, Красноярск хоорайга Лебедев аттыг Бүгү Россия чергелиг хостуг хүреш маргылдаазының призеру;
Доңгак Аяс БорисовичиниңБалгазын суурдан өөреникчилери:
--Кыр Виктор Сонамович Казань хоорайга болуп эрткен сумо хүрешке Россияның чемпионадынга хүлер медальдың эдилекчизи.;
-Холбаажык Янсурен Родионович хостуг хүрешке ТР-ның элээди оолдар аразынга тиилекчизи, Россияның бирги чери дээш сумо хүрешке 15 харлыг оолдар аразынга хүлер медалының эдилекчизи.
-Оюн Альмира Сылдысовна-РФ-ның спорт мастеринрге кордакчы, СФО-нуң маргылдаазынга хостуг хүрешке 18 хар чедир уруглар аразынга 61 кг деңзиге хүлер медальды чаалап алган.
-Оюн Алимаа Александровна-РФ-ның спорт мастеринге кордакчы, СФО-ка хостуг хүрешке чемпиону.
-Сат Артемида Айдысовна-Россияның бирги чери дээш сумо хүрешке 50 кг деңзиге мөңгүн медальды чаалап алган-2025. Бүгү -Россияның гимназиядазының сумога 50 кг алдын медальды алган.
-Сат Алдынай Багай-ооловна- Россияның бирги чери дээш сумо хүрешке 60 кг деңзиге мөңгүнү чаалап алган -2025
-Оюн Валентин Николаевич -15-17 оолдар аразынга сумога Россияның чемптону.
Амгы уеде хүндүлүг дыштанылгада-даа болзумза кожууннуң иштинге республика чергелиг хостуг хүрешке улуг маргылдааларны эртиреринге тренер-башкыларга дузалажып эртиржип тур мен. Каш чылдар иштинде уттунтурган, РСФСР-ниң хостуг хүрешке алдарлыг тренери Оюн В.М аттыг элээди оолдар аразынга республика чергелиг маргылдааны катап эгелээш, кожуунда эртирип турар бис. Бай-Хаак суурда спорт комплекизиниң адын Оюн В.М ады-биле адаарының үндезилекчизи база болдум.
Үстүнде адаан кожуунга баштайгы хостуг хүреш бөлгүмүн эгелеп каан тренер-башкылар амгы үеде бистерниң аравыста чок-даа болза, оларның кожуунга спортту сайзырадырынга улуг хуузун кииргени үнелеп читпес сактыышкын бооп артып калган. Мен база оларның хостуг хүрешти кожуунга эгелээшкинин 45 чыл бурунгаар эгелээш, ам-даа сайзыраарынга уламчылап турар мен. Мээң соомдан база кожуунда хостуг хүрештиң алдарлыг, төлептиг тренер-башкылар база алдарлыг мөгелер өзүп орары өөрүнчуг.
Кожууннуң спортчуларынга база тренер-башкыларга улуг-улуг чедиишкиннерни күзеп ор мен.!
.
Кочетово суурда спорт залды кылганым 45 чыл эрткен.
Таңды кожуунга хостуг хүреш бөлгүмүн 1970 чылдарның эгезинде Балгазын суурнуң СПТУ-га ССРЭ-ниң хостуг хүрешке Тывага баштайгы мастер спортту күүсеткеннерниң база бирээзи Ондар Федер, Арыг-Бажы суурга ССРЭ-ниң хостуг хүрешке спорт мастеринге кордакчы Минчир-оол Дайынчы суглар эгелээн дээр болза чазыг чок. Оларның өөреникчилери Тыва АССР-ниң хостуг, тыва хүрештерге база Сибирьниң болгаш Чөөн чүктүң национал хүреш маргылдааларга (тыва, якут,хакас,бурят хүрештерге) тиилелгени база шаңналдыг черлерни ээлеп чорааннар. Оларның өөреникчилериниң бирээзи ССРЭ-ниң хостуг хүрешке спорт мастеринге кордакчы, РСФСР-ниң спорт мастери, Тыва АССР-ниң хостуг, Чөөн чүктүң болгаш Сибирьниң национал хүрештерге хөй дакпыр тиилекчизи, призеру Самбу В.Т Элегес, Кочетово суурга 1975чылда хостуг хүрешти эгелээн. Бо адааным тренерлер ам бистиң аравыста чок. Таңды кожуунга хостуг хүрешти сайзырадырынга улуг хуузун киирип чорааннар.
Элээн чылдар эрткенде 1980 чылда Кочетово ортумак школазынга күш-культура башкылап тургаш суурга оолдарга хостуг хүреш, самбо, уругларга гимнастика (дең эвес брусья уругларга, оолдарга параллелдиг брусья, конь, козел, гимнастикага мостик, кольцо, бревно) кичээлдерин эртирип эгеледим.Ол чылдарда Кочетово школазы чаа ажыттынган болгаш гимнастикага херекселдери шупту турганы ол, гимнастический коверлер дээш оон-даа өске. Спортчу оюннарга (хол бөмбүү,баскетбол) , хүреш эртирерге зал бичии боорга, кино көөр сцена кылып каан залды эде кылгаш, спорт залды өөреникчилерниң дузазы-биле эде кылдым. Кочетово школазының төөгүзүнде бир-ле дугаар спорт залы амга чедир 45 чыл иштинде куш-культура кичээлин эртирип турар. Шак ынчалдыр Кочетово суурга хостуг хүрештибөлгүмүн катап чорудуп эгенлээним ол. Таңды кожууннуң бирги чери дээш хостуг хүрешке Самбу В.Т биле Оюн В.М сугларга тураскааткан хостуг хүрешке маргылдааларны Кочетово, Элегес, Бай-Хаак суурларның клубтарынга эртирип база эгеледим. Ол маргылдаалар сайзырап эгелезе-ле Тыва Республиканың хостуг хүрешке бирги чери дээш эртирери амга чедир болу берген. Кожууннуң база республиканың иштинге аңгы-аңгы албан черлеринге ажылдап эгелээнинден хостуг хүрешти эртирбейн барган мен. Ынчалза-даа кожууннуң суурларынга хостуг хүреш бөлгүмүн чорудар тренер-башкылар көстүп келгеннер:
-Кочетово суурга -Самбуу В.В;
-Межегей суурга –Ооржак А.К;
-Сосновка суурга-Ооржак А.К;
-Бай-Хаак суурга-Хомушку Владимир.
Бо тренер-башкылар база кожуун иштинге хостуг хүреш бөлгүмүн сайзырадырынга улуг хуузун киирип турарын, Республиканың иштинге болгаш соңгаар болгулаан хүрештерге тренер-башкыларның өөреникчилери бирги болгаш шаңналдыг черлерни ээлеп турары көргүзүп турар. Хостуг, самбо хүрештерге Россияның спорт мастери аттарны тренер-башкыларның өөреникчилери школазын дооскаш, ортумак, дээди өөредилге черлеринге кирип алгаш улаштыр хүрештерниң бөлгүмнеринге барып тургаш ол аттарны чедип алганы өөрүнчүг.
Самбуу Валерий Валерьевичиниң өөреникчилери:
- Оюн Артыш Александрович Кочетово школазын дооскаш Сибирьниң күш-культура болгаш спорттуң күрүне университединге өөренип тургаш Россияның спорт мастерин күүсеткен
-Оюн Тойлун Тихонович республикага болгулаан тыва хүрештерге тиилелгени чедип база шаңналдыг черлерни ээлеп турар. Наадым үезинде болгулаан 128,225 шыырак мөгелерниң аразынга бичии-ле болза ТР-ның «Начын» мөгези атты күүседир часты.
2019 чылдың март 19 болгулаан СФО-нуң бирги чери дээш хостуг хүрешке 125 деңзиге 21 харга чедир аныяк оолдар аразынга 3-ку черни алган. Владикавказка 1999-2001 чылдарда Россияның аныяктар аразынга хостуг хүрешке125 кг чедир деңзилиг болур маргылдаага киржир эргени чедип алгаш база багай эвес хүрешкен. Тайлуң Оюн 2020 чылда Россияның сумо чемпиону болган. РФ-ның спорт мастери.
Ооржак Алдынча Көгер-ооловичиниң өөреникчилери:
-Бады-Хөө Аян Юрьевич Межегей суурдан самбога спорт мастери, СФО-нуң чемпионадының каш дакпыр чемпиону болгаш шаңналдыг эдилекчизи, Бүгү-Российжи маргылдааларның чемпиону, Россияның дайынчы самбо маргылдаазының киржикчизи.
- Монгуш Мерген Шимидтович Межегей суурдан Россияның спорт мастери сумо хүрешке. Россияның сумо хүрешке тулган чемпиону, Европаның сумога 3 такпыр чемпиону.
- Тартый-оол Күдерек Сергеевич Дүрген суурдан, РФ-ның хостуг хүрешке спорт мастери. Хабаровск хоорайга ыракы чөөн чүктүң күрүненин күш-культура болгаш спорт академиязынга өөренип тургаш, хостуг хүрешке бүгүруссияның маргылдаазынга тиилелгени чедип алган. 2015 чылда Россияның бирги чери дээш сумо хүрешке элээди оолдар аразынга мөңгүн медалының эдилекчизи. 2017 чылдың февраль 11-де Хабаровск крайда чурттап чоруур чоннарның национал болгаш олимпийжи эвес спортчу хевирлериниң бирги регион фестивалынга Хапсагай хүрешке 70 кг деңзиге аныяктар аразынга тиилелгени чедип алган.
- Даваа Чимит Геннадьевич Дүрген суурдан, сумога РФ-ның спорт мастери. 2023 март 28-те Орел хоорайга Россияның сумо чемпионадынга 24 харга чедир аныяктар аразынга 85 кг деңзиге тиилээн.2022 чылда Россияның сумо хурешке маргылдаазынга улуг улустар аразынга хүлер медалды чаалап алган.
-Хертек Ай-Херел Шолбанович Дүрген суурдан- РФ-ның Делегей чергелиг спорт мастери. Европаның ийи дакпыр чемпиону (2021, 2024), Делегей кубогунуң ийи дакпыр медалы (2020, 2021), Россия кубогунуң дөрт дакпыр чемпиону (2019, 2020, 2021, 2023), Россияның студент чемпиону (2024), Россия чемпиону (2020, 2020, 2021) 2024 чыл).
Бай-Хаак суурнуң тренер-башкызы Хертек Орлан Мирославовичниң өөреникчилери:
— Сарыглар Айыраш Аясович-РФ-ның хостуг хүрешке спорт мастеринге кордакчы. Тыва Республиканың 16 харга чедир элээди оолдар аразынга хостуг хүрешке чемпиону, Назаров хоорайга СФО болуп эрткен хостуг хүрешке 2-ги черни ээлээн. Кемерова хорайга ССРЭ-ниң маадыры Макаров аттыг Бүгү Россия маргылдаазынга чемпионаан. Тыва Республиканың 18 хар четпээннерниң чайгы спартакиадазының чемпиону, СФО-нуң 18 хар четпээннерниң чайгы спартакиадаларының чемпиону, Россияның бирги чери дээш чемпионадының киржикчизи;
-Кыр Виктор Сонамович Тыва Республиканың 17 харга чедир элээди оолдар аразынга хостуг хүрешке призеру, Красноярск хоорайга Лебедев аттыг Бүгү Россия чергелиг хостуг хүреш маргылдаазының призеру;
Доңгак Аяс БорисовичиниңБалгазын суурдан өөреникчилери:
--Кыр Виктор Сонамович Казань хоорайга болуп эрткен сумо хүрешке Россияның чемпионадынга хүлер медальдың эдилекчизи.;
-Холбаажык Янсурен Родионович хостуг хүрешке ТР-ның элээди оолдар аразынга тиилекчизи, Россияның бирги чери дээш сумо хүрешке 15 харлыг оолдар аразынга хүлер медалының эдилекчизи.
-Оюн Альмира Сылдысовна-РФ-ның спорт мастеринрге кордакчы, СФО-нуң маргылдаазынга хостуг хүрешке 18 хар чедир уруглар аразынга 61 кг деңзиге хүлер медальды чаалап алган.
-Оюн Алимаа Александровна-РФ-ның спорт мастеринге кордакчы, СФО-ка хостуг хүрешке чемпиону.
-Сат Артемида Айдысовна-Россияның бирги чери дээш сумо хүрешке 50 кг деңзиге мөңгүн медальды чаалап алган-2025. Бүгү -Россияның гимназиядазының сумога 50 кг алдын медальды алган.
-Сат Алдынай Багай-ооловна- Россияның бирги чери дээш сумо хүрешке 60 кг деңзиге мөңгүнү чаалап алган -2025
-Оюн Валентин Николаевич -15-17 оолдар аразынга сумога Россияның чемптону.
Амгы уеде хүндүлүг дыштанылгада-даа болзумза кожууннуң иштинге республика чергелиг хостуг хүрешке улуг маргылдааларны эртиреринге тренер-башкыларга дузалажып эртиржип тур мен. Каш чылдар иштинде уттунтурган, РСФСР-ниң хостуг хүрешке алдарлыг тренери Оюн В.М аттыг элээди оолдар аразынга республика чергелиг маргылдааны катап эгелээш, кожуунда эртирип турар бис. Бай-Хаак суурда спорт комплекизиниң адын Оюн В.М ады-биле адаарының үндезилекчизи база болдум.
Үстүнде адаан кожуунга баштайгы хостуг хүреш бөлгүмүн эгелеп каан тренер-башкылар амгы үеде бистерниң аравыста чок-даа болза, оларның кожуунга спортту сайзырадырынга улуг хуузун кииргени үнелеп читпес сактыышкын бооп артып калган. Мен база оларның хостуг хүрешти кожуунга эгелээшкинин 45 чыл бурунгаар эгелээш, ам-даа сайзыраарынга уламчылап турар мен. Мээң соомдан база кожуунда хостуг хүрештиң алдарлыг, төлептиг тренер-башкылар база алдарлыг мөгелер өзүп орары өөрүнчуг.
Кожууннуң спортчуларынга база тренер-башкыларга улуг-улуг чедиишкиннерни күзеп ор мен.!
.
16:09 01.10.2025 16+
Выбор редакции